ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

آسیب‌شناسی مد عاشورایی

تاریخ درج : یکشنبه ۱۷ شهریور ۱۳۹۸
چرا برخی از آیین‌های عاشورایی تغییر کرده‌اند؟

لیلا مقیمی / خبرنگار

در سال های اخیر، برخی از مراسم عزاداری‌های محرمی، شکل و شمایل دیگری به خود گرفته و سنت ها و آیین های قدیمی رفته رفته جای خود را به نوع جدیدی از عـــــزاداری داده اســـــت. نوحــــــه‌ها و مرثیه‌سرایی‌ها  امروزی شده‌اند و از موسیقی پاپ تقلید می کنند. آرایش‌های محرمی و تبلیغ آنها سوژه روز کانال‌های تلگرامی و پیج‌های اینستاگرامی شده است. نذری ها    لاکچری شده‌اند و تعزیه‌ها نیز رنگ و بوی دیگری به خود گرفته‌اند؛ به طوری که برخی از آنها بدعت‌ها و خرافه ها و البته مد جدیدی را ترویج می دهند. رضا اسماعیــــــلی، جامعه‌شــــــناس و مرتضی پدریــــــــان، آسیب‌شناس در گفت و گو با  «اصفهان زیبا» به واکاوی و چرایی این پدیده مهــــــم می‌پردازند.

 

 

تغییر در مناسک‌های مذهبی، دور از ذهن نیست
رضا اسماعیلی می‌گوید: وقتی یک پدیده فرهنگی همچون برگزاری آیین‌های عاشورایی از نظر اجتماعی و اعتقادی اهمیت پیدا می‌کند، خواه‌ناخواه همراه با تغییرات فرهنگی، دستخوش تحول می‌شود و از آن تاثیر می‌پذیرد. بنابراین تغییر فرمی و محتوایی این مناسک‌ها موضوع دور از ذهنی نیست؛ همانطور که می‌بینیم برخی از مداحی‌ها از موسیقی‌های جدید تاثیر می پذیرند.  او در بخش دیگری از سخنانش می‌افزاید: بسیاری از آیین‌ها و مناسک‌ها از طریق رسانه‌های جمعی به ویژه تلویزیون پخش می‌شوند؛ رسانه‌هایی که باعث می شوند مردم به جای اینکه نهادها و مراکز سنتی عزاداری مثل تکایا و حسینه ها و مساجد و ...  را پیدا کنند و در آنجا به عزاداری بپردازند، در خانه بمانند و از همان برنامه ها برای عزاداری استفاده کنند؛ برنامه‌هایی که البته برخی از آنها تلاش دارند خودشان را مدرن کنند و به همین دلیل نیز با اصل واقعه و آنچه حادثه عاشورا براساس آن شکل گرفته، در تعارض هستند و به نوعی باعث خرافه‌فکنی و بدعت‌گذاری در برخی از این مسائل می‌شوند. بنابراین این موضوع باعث می‌شود تا بعضی از آیین‌های عاشورایی از اصل و اهداف خود دور شوند و به یک پدیده انحصاری فرهنگی تبدیل شوند.  اینگونه که این مدرس دانشگاه می‌گوید: در گذشته بسیاری از آیین ها مثل نوحه‌خوانی و مداحی و تعزیه و... براساس نسخ و کتب قدیمی انجام می‌شد؛ اما امروزه و با به حاشیه رفتن روحانیت می‌بینیم این مراسم تغییر کرده‌اند و دیگر به سبک و سیاق قبلی خود، برگزار نمی شوند. از سوی دیگر برخی از مداحان و واعظان و ... برای اینکه شور بیشتری به این مراسم بدهند، ممکن است روایت هایی را نقل کنند که از نظر تاریخی  با واقعیت همخوانی ندارند؛ درحالی که این افراد باید سواد و اطلاعات کافی در مورد نهضت عاشورا را داشته باشند و آموزش‌های لازم و کافی در این باره را فرا گیرند. در غیر این صورت، باید شاهد همین رویه‌ای فعلی باشیم؛ یعنی ظهور مداحان کم‌سوادی که برای شورآفرینی، دست به کارهای مختلفی می زنند.  اسماعیلی در ادامه سخنانش یکی دیگر از دلایل تغییر در آیین های عاشورایی را کافی نبودن تولیدات فرهنگی می‌داند و می‌گوید: در حوزه موسیقی و شعر عاشورایی تولیدات مناسب با نیازهای جامعه وجود ندارد و همین موضوع هم سبب می‌شود شکل و شمایل جدیدی از آیین های عاشورایی به وجود آیند.  او با بیان اینکه مراسم عاشورا علاوه بر اینکه بخشی از مولفه‌های فرهنگی شیعه به شمار می‌آید، بخشی از فرهنگ ملی ما را نیز تشکیل می‌دهد، می‌گوید: بنابراین برنامه‌ریزان حوزه فرهنگ باید با استفاده از نظرات کارشناسان و صاحب‌نظران و افراد دیگری که در این حوزه سواد و تسلط کافی را دارند، تولیدات و محصولات جدیدی را پدید آورند که علاوه بر نوآوری به ارزش‌ها و اصل قیام عاشورا نیز توجه داشته باشند.

 

تلاش برای شورآفرینی بیشتر
در همین باره مرتضی پدریان، آسیب‌شناس نیز می‌گوید: اگر به واقعه عاشورا به عنوان یک منسک نگاه کنیم، باید بگوییم که مردم در چنین مراسمی به دنبال ابراز احساسات و هیجانات و عواطف به شکل مختلف هستند. حال از آنجا که در طول زمان محتوا و نهضت عاشورا توسط برخی از افراد تغییر کرده اند و خرافاتی نیز به آنها اضافه شده است، امروزه این مراسم خودشان را در شکل و شمایل دیگری نشان می دهند. پدریان دلیل استقبال برخی افراد از چنین مراسمی را اینگونه تبیین می کند:  راه تخلیه هیجان برای بسیاری از افراد جامعه بسته است، بنابراین وقتی چنین آیین ها و مناسکی شکل می‌گیرد، افراد می توانند مدل های جدیدی را از خود نشان بدهند؛ مثلا نام امام حسین (ع) را لابه‌لای موهای خود حک کنند. به واقع، افراد در این مراسم برخی کارها را به صورت آزادانه انجام می دهند و کسی هم با آنها مخالفت نمی‌کنند. همین موضوع باعث شکل گرفتن ناهنجاری و تغییر ارزش ها در آیین های عاشورایی می‌شود؛ ناهنجارهایی که نظام اجتماعی و فرهنگی نه تنها به دنبال کنترل آنها نیست، بلکه خودش نیز به آن دامن می‌زند؛ نمونه اش هم رسانه ملی است که دائما به بازنمایی و انعکاس این مسائل می پردازد.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/100743

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی