ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

اگر شبی از شب‌های زمستان مسافری...

تاریخ درج : چهارشنبه ۲ بهمن ۱۳۹۸

پریسا اختیاری

نویسندگان پست مدرن، بیش از آنکه به ساخت‌های مشخص اعتقاد داشته باشند به روایت‌های متشتت و چندگانه معتقد بودند.

 بعد از پشت سر گذاشتن جنگ‌های جهانی و فجایع بزرگی که انسان در رأس هرم آن قرار داشت، باور داشتن به رستگاری و کشف حقیقت از بین رفت و این بشر محروم از سرنوشت نیک و رسیدن به رهایی در دنیای مفاهیم نسبی به زندگی ادامه داد. دیگر زمان داناهای کل به سر آمده بود. نویسندگان تمایلی به ایفای نقش خداگونه خود نداشتند و به همین خاطر در بسیاری از آثارشان کلان‌روایت‌ها از بین رفتند و جای خود را به روایت‌های خرد دادند. دیگر از پیرنگ‌های استواری که تسلسل نظام‌مند و روابط علی و معلولی داستان را می‌ساختند، خبری نبود. 

باور به نسبی بودن جهانی که در آن زندگی می‌کنیم به ادبیات راه پیدا کرد و داستان‌های پست مدرن خلق شدند. این داستان‌ها مانند نویسندگانشان به دنبال یافتن حقیقت نیستند؛ برعکس می‌خواهند به خواننده بگویند دنبال چیزی که وجود ندارد نگردد. اینکه بعضی‌ها از آشفتگی متن‌های پست مدرن می‌نالند هم دقیقا به همین موضوع برمی‌گردد. متون پست‌مدرن می‌خواهند همین درهم ریختگی و هرج و مرج پنهان در زندگی را برجسته کنند و به رخ مخاطب بکشند. پست مدرن یک مبارزه علیه فریبکاری دنیای مدرن است. نویسنده در متن دخالت می‌کند، حضورش را اعلام می‌کند تا مصنوع بودن داستان را نشان دهد. 

شما قرار است داستانی بخوانید و در روند خوانش متوجه بشوید آنچه در دست دارید شما را به سرزمین‌های ذهنی نویسنده می‌برد و مرتب به شما می‌گوید: «من ساخته خیال کسی هستم و شمای خواننده نباید گول من را بخوری! من حقیقی نیستم!»

داستان «اگر شبی از شب‌های زمستان مسافری» همین حرف‌ها را در گوش شما زمزمه می‌کند. البته با بیانی به غایت لطیف. کتاب از ده داستان نیمه تمام تشکیل شده است. ما با مردی آشنا می‌شویم که در حال خواندن کتاب «شبی از شب‌های زمستان مسافری» ایتالو کالوینو است. اما بعد از خواندن فصل اول متوجه می‌شود کتابی که در دست دارد از آن کالوینو نیست؛ نویسنده‌ای لهستانی به نام بازاکبال آن را نوشته. به کتاب‌فروشی می‌رود و چون به خواندن ادامه داستان علاقه‌مند شده است، کتاب بازاکبال را می‌خرد و در آنجا با دختری آشنا می‌شود که همین اتفاق برای او هم افتاده. این دو علاقه و هدف مشترکی پیدا می‌کنند و این ارتباط باعث می‌شود پای مرد به دانشگاه و انتشاراتی‌ها کشیده شود و در جست‌وجوی یافتن چرایی ماجرا، مجموعه عریض و طویلی از به هم ریختگی و هرج و مرج را کشف کند. همه اینها در حالی است که خود نویسنده در فصل اول کتاب از زاویه دوم شخص با خواننده حرف می‌زند و به او می‌گوید توی خواننده قرار است کتابی از ایتالو کالوینو را بخوانی!

با اینکه سبک «پست مدرن» بیان عدم قطعیت و گریز از هنجار است، ولی به‌هر حال مولفه‌هایی دارد که سبب تمایز آن از سایر سبک‌های نوشتن می‌شود. یکی از همین مولفه‌ها حضور نویسنده در متن است و در رمان کالوینو از همان آغاز نویسنده حاضر است و با مخاطب مستقیم حرف می‌زند: «تو داری شروع به خواندن داستان جدید ایتالو کالوینو، اگر شبی از شب‌های زمستان مسافری، می‌کنی. آرام بگیر. حواست را جمع کن. تمام افکار دیگر را از سر دور کن. بگذار دنیایی که تو را احاطه کرده در پس ابر نهان شود.»

همین‌طور کالوینو مانند دیگر نویسندگان پست مدرن از زاویه دیدهای متعدد و البته جالب توجه استفاده کرده است. راوی اول شخص و دوم شخص در داستان «اگر شبی از شب‌های...» غلبه دارد. نویسنده خواننده را وارد متن کرده و این دخالت دادن مخاطب در متن او را تبدیل به جزئی از داستان می‌کند. ما جزئی از دنیایی می‌شویم که کالوینو مرتبا و با ترفند‌هایی غیرمستقیم حقیقت نداشتن آن را متذکر می‌شود. اما از همه بیشتر داستان‌های تو در تو و اشارات بینامتنی نویسنده، سبک نگارش را به «پست مدرنیست» نزدیک کرده است. داستان‌هایی در دل داستان‌های دیگر و همه نیمه‌تمام بازی متن با خواننده و نشان دادن نامشخص بودن نتیجه کارها در دنیای ماست. پرداختن به این مسئله با زبان خاصی که کالوینو برای روایت داستانش انتخاب می‌کند کامل می‌شود. زبان در این کتاب طنزی ظریف و زیبا دارد. نگاه نقادانه نویسنده به ساختارهای جامعه به خوبی قابل تشخیص است، به خصوص تعریضی که به اوضاع نابسامان نویسندگی و ناشران دارد.

«اگر شبی از شب‌های زمستان مسافری» همچون عنوانش قرار نیست داستان کامل و راحتی برای خواندن باشد، اما ظرافت‌های کالوینو و زبان روانی که او برای روایت داستانش برگزیده، خواندن این کتاب را به تجربه دلچسبی بدل می‌کند. سخنانی که او به خواننده می‌گوید یا از زبان شخصیت‌های داستان بیان می‌شود سطوح مختلفی دارند. همگی به نوعی مدلول دال‌هایی دیگر هستند که نویسنده سعی دارد آنها را به مخاطبان خود نشان دهد. برداشت‌های دوم و سوم از متن این کتاب برای خوانندگان با خوانش‌های مختلف، قطعا متفاوت خواهد بود و البته لذت ادبی خواندن مـتـنـی «پـست‌مـدرن» برای هـمـه یـکـسـان نیست.

 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/106122

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی