ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

بایسته‌های نمازی در زندگی‌های امروزی

تاریخ درج : یکشنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۸
برای تشویق افراد به نماز خواندن چه کنیم؟

لیلا کهلانی / دبیر سرویس سبک و سلامت

می‌گویند زمانه عوض شده و گرایش مردم به‌خصوص جوان‌ها و نوجوان‌ها به نماز کم شده است، اما علت چیست و چه راه‌حل‌هایی می‌توان پیشنهاد داد. در این زمینه حجت‌الاسلام ابراهیم رنجبر، مدیر ستاد اقامه نماز و مشاور استاندار استان، پاسخگوی اصفهان زیبا شد که به آن می‌پردازیم. تلاش برای آشنا ساختن دیگران با نماز، کاری  ارزشمند است. به عبارتی دعوت مردم به آشنایی با خداوند و عبادت او می‌تواند از برجسته‌ترین و متعالی‌ترین امور محسوب شود، اما اینکه چرا به نماز بی‌رغبتی می‌شود، دلایل مختلفی دارد.

علل بی‌رغبتی برخی افراد به نماز 

بی‌رغبتی و ترک نماز علل متعددی دارد؛ از جمله:

عدم آشنایی با فلسفه نماز.

‌احساس تحجر و عقب‌ماندگی‌(تحت تأثیر تبلیغات غرب و غرب‌زدگان).

تنبلی و تن‌پروری.

مسامحه‌کاری.

احساس خودنمایی و ریاکاری.

‌احساس بی‌فایده بودن نماز به علت گناهکار بودن.

تربیت نادرست خانواده.

محیط و اجتماع فاسد.

دوست فاسد.

برخوردهای نامناسب افراد.

شخصی که در خواندن نماز سستی می‌کند و به آن بی‌رغبت است، باید به عوامل یاد شده توجه داشته باشد و سپس به درمان و برطرف کردن آن اقدام کند؛ برای مثال اگر دوست فاسد، عامل ترک نماز است، باید رابطه با او را کاملا  قطع کند و اگر با فلسفه نماز آشنایی ندارد؛ به مطالعه و تفکر در اسرار و فلسفه‌ نماز بپردازد. البته در هر مورد، باید درمان مناسب آن را به‌کار گرفت.

 

 

راهکارهای ترغیب و تشویق به نماز خواندن

سوال دومی که مطرح می‌شود این است  که برای ترغیب و تشویق به نماز چه کنیم، در این زمینه پیشنهادهایی وجود دارد.

1)‌در آغاز باید زیر‌بناهای فکری فرد را بررسی کرد و در اصلاح آن کوشیددیدگاه فرد درباره خداوند، جهان هستی، انسان، معاد و... اموری است که نتیجه مستقیم بر عملکرد فرد دارد؛ بنابراین باید در تقویت و اصلاح این مبانی کوشید.نماز، عملی است که در مجموعه عقاید توحیدی، دارای معنا و فلسفه است. پس اول باید این مجموعه شناخته شود تا نماز جایگاه خود را در ذهن و اندیشه فرد بازیابد.در بینش توحیدی اسلام و دیگر ادیان الهی، انسان موجودی است که به سوی کمال و لقای پروردگار در حرکت است: «انا‌للّه و انا‌الیه راجعون؛ از خداییم و به سوی او باز می‌گردیم.»حال در این مسیر، ابزارهایی به مدد انسان می‌آید تا او را از فراموش کردن مسیر و هدف باز دارد که از مهم‌ترین آنها «نماز» است: «اقم‌الصلاه لذکری؛ نماز را برای یاد من به پا دار.»آدمی‌بدون نماز راه را گم خواهد کرد. نمازهای پنج‌گانه، همانند چراغ‌های برق هستند که مسیری طولانی و پر خطر را روشن کرده‌اند تا کسی راه را گم نکند و به بیراهه و سقوط کشانده نشود.آنچه موجب می‌‌شود برخی از نماز روی‌گردان باشند یا نسبت به آن سهل‌انگاری کنند، ندانستن فلسفه نماز یا درکی غلط از آن است. برخی چنین می‌پندارند که نماز انسان، نیازی را از خداوند برطرف می‌کند که البته خیالی واهی است. خداوند نیازی به هیچ مخلوقی ندارد. از این رو آنچه به عنوان عبادات بر آن تأکید شده، جملگی در جهت کمال انسان است. نماز آثار و فلسفه‌های متعدد دیگری نیز دارد که به آن اشاره می‌کنیم:

نماز، تقدیر و سپاسگزاری از خداوند است.

موجب آرامش انسان است.

موجب یاد خداست.

نماز زمینه پرهیز از گناه را در انسان فراهم می‌کند.

تأکیدی بر نظافت و سلامتی است.

موجب انضباط و وقت‌شناسی است.

دارای آثار وحدت بخش اجتماعی است.

2)‌بیان فلسفه و اسرار نماز به اندازه فهم هر شخص   برای مثال باید گفت اگر کسی به شما خدمتی هر‌چند کوچک انجام دهد، از او تشکر می‌کنید؟  یا اگر کسی شما را به مهمانی دعوت کرد و انواع غذاها، میوه‌ها و شیرینی‌ها را برای شما فراهم و همه‌گونه از شما پذیرایی کرد، از او تشکر و قدردانی می‌کنید یا بدون اینکه یک کلمه از او سپاسگزاری کنید، از منزل او خارج می‌شوید؟ همه کسانی که این برخورد را می‌بینند، شما را سرزنش می‌کنند. حال خداوند عالم که همه چیز از اوست و نه تنها هستی ما از اوست، بلکه تمام این نعمت‌های گوناگون را برای ما آفریده است و در سختی‌ها و مریضی‌ها و مشکلات ما را کمک می‌کند و نجات می‌بخشد، همیشه بر سر سفره کرم او مهمان هستیم، تشکر نمی‌خواهد؟ نماز و عبادت‌های ما تشکر بسیار ناچیز از خدای عالم است؛ گرچه او به این تشکر نیاز ندارد و سود آن عاید خود ما می‌شود. به‌طورکلی می‌توانید از این راه‌ها برای تشویق کودکان و نــوجــوانــان بهره بگیرید:

تشویق کودکان و نوجوانان هنگامی ‌که نماز می‌خوانند.

تهیه لباس مخصوص، سجاده و تسبیح زیبا و برای دختر بچه‌ها مقنعه و چادر مناسب.

تشکیل نماز جماعت در منزل یا بردن بچه‌ها به مساجد.

نقل قصه‌ها و داستان‌های شیرین در حد فهم آنان از نماز بزرگان و اشعار و احادیث زیبا در این باره.

‌ترک مستحبات در ابتدای کار، طول ندادن نماز و رعایت توانایی کودکان و جوانان.

رعایت نظافت محل نماز و بردن آنها در مساجدی که تمیز  است و جلب توجه می‌کند.

خود مربیان به نماز اهمیت بدهند و در اول وقت آمادگی خود را نشان دهند.

بیان عظمت نماز و اینکه از هر کاری اهمیت آن بیشتر است.

 دور نگاه داشتن ‌آنها را از مصاحبت با افراد بی‌نماز  یا آنانی که به نماز اهمیت نمی‌دهند.

این کارها باید به‌وسیله مربیان از ابتدای سنین جوانی شروع شود؛ به‌طوری‌که کودک و نوجوان از آغاز به نماز عادت کند. در روایات اسلامی‌آمده است: کودکان را از سن هفت سالگی و قبل از رسیدن به سن بلوغ به نماز و عبادت وادار کنید تا وقتی به سن جوانی و بلوغ می‌رسند، انجام آن برایشان سخت  نباشد.

فراهم کردن فیلم‌های نمایشی درباره نماز و کتاب‌هایی که در خصوص نماز است.

3)‌‌عشق و علاقه به اهل بیت(ع)، یکی از راه‌های جلب انسان به عبادت و نماز است

 نماز از ضروریات بوده و از آن به عنوان عمود دین یاد می‌شود‌(الصلاه عمود‌الدین)،ازهمین رو امام باقر(ع) می‌فرماید: «اول ما یحاسب به العبدالصلاه فان قبلت قبل ماسواها؛ در قیامت اولین چیزی که از انسان محاسبه می‌شود، نماز است»‌ که اگر مورد قبول قرار گرفت، دیگر اعمال نیک انسان نیز مورد پذیرش قرار خواهد گرفت.حال کسی که به ائمه هدی(ع) عشق می‌ورزد، شایسته است به جلوه‌های رفتاری آن بزرگواران نیز توجه کرده و از آنان الهام گیرد. امام علی(ع) به قدری به نماز مقید بودند که حتی در جنگ صفین شور نماز در دلشان موج می‌زد و مراقب وقت زوال بودند. امام حسین(ع) حتی در ظهر عاشورا مترصد نماز اول وقت بودند و... . به‌طور‌کلی سیره ائمه هدی(ع) نشانگر شدت مراقبت آن عزیزان از  نماز است. آنها همین روش را به یاران و صحابه خویش توصیه کرده‌اند. هنگامی‌که امیرمؤمنان مالک اشتر را به عنوان استاندار مصر اعزام فرمود، به او توصیه کرد: «واجعل لنفسک فیما بینک و بین‌اللّه تعالی افضل تلک‌المواقیت واجزل تلک‌الاقسام؛ بهترین وقت خویش را به نماز و خلوت با خدا اختصاص دهید.»

رفع بی‌میلی و کسالت در نماز 

با نشاط وضو گرفتن.

‌گزینش مکان مناسب.

‌اکتفا کردن به واجبات نماز.

خواندن نماز به جماعت و در مسجد.

‌دقت در کسب مال حلال.

بی توجهی به پیرامون و اطرافیان.

مطالعه درباره کیفیت نمازهای اهل بیت(ع) و اولیای خدا.

راه‌های حضور قلب در نماز

برای یافتن حضور قلب در نماز رعایت چند نکته ضروری است:

‌همواره نمازها را اول وقت خواندن.

مکان نماز خالی از صداها و اشیایی باشد که موجب جلب توجه است.

‌تا جایی که ممکن است در مساجد و به جماعت نماز خواندن.

‌پیش از نماز، زمینه‌های روحی توجه به معبود را در خود فراهم ساختن؛ از طریق خواندن دعاها هنگام وضو، اذان، اقامه و دیگر مستحبات قبل از نماز. مهم‌تر از همه بیرون راندن حب دنیا از نفس و دل را مملو از عشق الهی ساختن است؛ زیرا خیال و اندیشه انسان همواره متوجه چیزی است که بدان دلبستگی دارد، چنان که عاشق در همه حال به یاد معشوق است. پس انسان دوستدار دنیا، همیشه حتی در نماز ذهنش متوجه مسائل دنیوی است و آنکه جانش لبریز از عشق خداست، در امور دنیوی نیز هیچ‌گاه فارغ از یاد او نمی‌شود و به عبارتی همواره در نماز است.نکته دیگر آنکه قوه خیال انسان چون چکاوکی است که اگر با زحمت مداوم تربیت نشود، هر آن از شاخی بر شاخ دیگر می‌جهد و قرار و آرامی‌ندارد. از این رو انسان ابتدا باید بکوشد در نماز از آن مواظبت کرده و آن را به یاد خدا نگه دارد و هرگاه متوجه شد که از یاد خدا غافل شده، بلافاصله متذکر خدا شود و چنانچه مدتی بر این عمل مداومت کند، حضور قلب و توجه به سوی خدا در او ایجاد خواهد شد. دانستن معانی عبارت‌های نماز، دعا و مطالعه در احوال معاد و...‌مطالعه پیرامون احوال اولیا در نماز بسیار مناسب است و توصیه می‌شود کتاب «آداب الصلوه» یا «پرواز درملکوت» امام خمینی(ره) را مطالعه فرمایید.‌خودداری از توجه به چیزهای پرت‌‍کننده حواس. بهتر است در حال قیام به مهر، در حالت تشهد به دامن و در رکوع به پاها نگاه شود.سعی کنید اذکار نماز را با طمأنینه و با تدبر در محتوای آنها بخوانید.چرا نمازها اثر لازم را در ما ندارند؟ از مجموع آیات و روایات برمی‌آید که نمازها از نظر اثر‌گذاری بر سه قسم هستند: نماز بی‌اثر: نــمـازهـایــی کــه مـهـر «باطل» بر روی آن نقش می‌بندد. نمازی که خود نمازگزار هم اعتقادی به آن ندارد و آن را به عنوان وظیفه انجام نمی‌دهد. مانند نمازی که به جهت دیدن دیگران(ریا)، خوانده می‌شود و به محض دگرگون شدن شرایط و بر‌هم خوردن اوضاع، دیگر نه از نماز خبری است و نه از نمازگزار.‌نماز با اثر کم یا متوسط: عمده نمازها این‌گونه است. نمازهایی که بدون خشوع و خضوع، بدون مراعات شرایط، بدون رعایت آداب باطنی و عرفانی و... خوانده می‌شود.‌نماز پر اثر: نمازهای ناب که به وسیله انسان‌های خالص اقامه می‌شود.این نماز بهترین وسیله برای قرب به خدا، جامع‌ترین مظهر عبودیت و بندگی و کامل‌ترین نمونه شکر و سپاسگزاری است. همچنین این نماز عامل نیرومند و موثری است در صلاح حال فرد و جامعه و عبادتی است که به راستی از جهت تربیت و سازندگی بی‌نظیراست.این نماز آدمی‌را از وقفه، رکود و جمود، به حرکت، جنبش و پیشروی وا می‌دارد و از جهل و نادانی، به سمت علم و از غفلت و ناآگاهی، به سوی بیداری و آگاهی سوق می‌دهد.اینها در صورتی است که نمازگزار، درست نماز بخواند، مراقب آداب ظاهری و شرایط معنوی آن باشد و از آن محافظت کرده و کاملا به آن رسیدگی کند  تا از آثار و نتایج بزرگ نماز برخوردار شود.بی‌اعتنایی به نماز و توجه نکردن و عدم رسیدگی به آن، سبب شده که نماز امری ساده، بی‌ارزش و پیش پا افتاده شناخته شود و گروهی آن را کاری بی‌فایده و عملی بی‌اثر در زندگی بدانند و حتی کار به جایی بکشد که عده‌ای بگویند نماز چه اثری در زندگی دارد.

نماز باید با فهم و معرفت خوانده شود. برای این منظور چند گونه دستورالعمل آمده است: الف)‌مراحل قبل از نماز توجه به شرایط؛‌ مانند لباس مباح.‌وقت‌شناسی و دقت در وقت.انتظار برای نماز: چنانچه امکان آن باشد، مناسب است انسان اندکی قبل از وقت و شروع نماز، به مسجد برود و به انتظار بنشیند و خود را برای خواندن نماز آماده کند.تفکر واندیشه: در عین حال که منتظر وقت نماز است، می‌تواند فکر و اندیشه خود را درباره اهمیت و اسرار این عبادت سازنده به‌کار گیرد.‌دقت و توجه کافی در هنگام وضو گرفتن: یعنی وضو را با شادابی کامل بگیرد و دعاهای آن را بخواند.‌اذان و اقامه: گفتن اذان و اقامه و تامل و اندیشه در معانی ذکرها و عبارات آن، نقش ویژه‌ای در خشوع و خضوع انسان و اقامه نماز آگاهانه دارد.‌هــفـــت تــکبیـــر: قــبل از گفــتن تکبیره‌الاحرام‌(الله اکبر)، مستحب است، شش «الله اکبر» دیگر گفته شود و با گفتن‌«الله اکبر» هفتم، نماز آغاز شود. امام باقر(ع) فرموده است: «نماز خود را‌(به منظور ارادت و اطاعت) با هفت تکبیر شروع کن».ب)‌در حال نماز مهم‌ترین بحث در این زمینه، داشتن خشوع و حضور قلب در نماز است. روح نماز عبارت است از:‌ خشوع و حضور قلب و بیداری دل و اینکه توجه داشته باشیم، چه می‌گوییم و با که مناجات می‌کنیم. چنین نمازی انسان را از گناه و لغزش باز می‌دارد و او را به قله فلاح و رستگاری می‌رساند.از رسول گرامی‌اسلام(ص)، سوال شد: خشوع چیست؟ آن حضرت فرمود: «خشوع عبارت است از تواضع داشتن در حال نماز؛ به‌طوری‌که همه توجه قلب نمازگزار، متوجه ذات مقدس پروردگار هستی شود».برای رسیدن به مقام خشوع و خضوع، زحمت فراوانی لازم است. در این رابطه استفاده از راهکارهای زیر، مفید و موثر به نظر می‌رسد:توجه به معانی و مفاهیم الفاظ و اعمال نماز.در مراحل اول، نماز را خلاصه و حتی بدون رعایت ذکرهای مستحبی انجام دهیم تا زودتر به مقصد برسیم.‌قبل از نماز، فکر خود را از مشغولیت‌های قبلی خالی کرده و با یک اراده محکم، فکر و برنامه‌ریزی آینده را به بعد موکول کنیم.‌‌دست‌ها را روی ران‌ها قرار دهیم؛ به‌طوری‌که دست برای ور رفتن با سر و صورت آزاد نباشد.برای نماز، جای ساده و آرامی‌را انتخاب کنیم تا رفت و آمد و دیگر عوامل زینتی، موجب حواس پرتی نشود. در این رابطه سفارش شده که مقابل در باز، در کوچه و خیابان، مقابل آتش و چراغ، در آشپزخانه، روبه روی عکس، مجسمه و... نماز خوانده نشود تـــا از حــواس‌پـــرتـــی جـلـوگــیـری شود.‌‌استفاده از سجاده ساده نیز تا حدی زمینه حواس پرتی را از بین می‌برد.خودداری از گناه و نافرمانی خداوند، برای دست یافتن به خشوع و حضور قلب در نماز موثر است.وقتی موارد یاد شده، رعایت شود و نماز با تمام آداب و مستحبات آن برگزار شود؛ قطعا این نماز، اثر و برکات فراوانی بر دل و جان انسان خواهد گذاشت.

 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/102483

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی