ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

تراژدی امیرکبیر صفوی در اصفهان!

تاریخ درج : چهارشنبه ۲۲ خرداد ۱۳۹۸

مهرداد  موسوی  خوانسار

دویست سال قبل از اینکه خون میرزا تقی خان امیرکبیر در حمام فین کاشان ریخته شود، خونِ یک میرزا تقی خان دیگر در اصفهان و در خانه خودش بر زمین ریخته شد که یک امیرکبیر دیگر در اصفهان صفوی بود. میرزاتقی خان ملقب به ساروتقی در زمان شاه عباس، پله‌های ترقی را یکی یکی طی کرد و از فرزند یک نانوا تبدیل به وزیر بزرگ صفویه شد اما سرنوشتی بهتر از امیرکبیر قاجاری نداشت.

یادگارهای ساروتقی
میرزاتقی مثل هزاران تبریزی دیگر در زمان شاه عباس به هوای تحصیل و پیشرفت راهی پایتخت شد اما در نظامی‌گری پیشرفت‌های شایان توجهی داشت چنانکه خیلی زود به منشی‌گری شاه و سپس به حکومت شهرهای شمالی ایران رسید. هرچند در همان جوانی معاشرت با دوستان ناباب باعث شد به سختی مجازات شود و تا آخر عمر مردانگی اش را از دست بدهد، اما این مانعی در برابر پیشرفت‌های او نبود و میرزا محمدتقی که به خاطر بور بودن موهایش به ساروتقی معروف شده بود، در طی دوران مسئولیتش در ولایات مازندران و گیلان، لیاقت زیادی از خودش نشان داد و شاه عباس را به تحسین واداشت. همین امر موجب شد که در دوران پادشاهی شاه صفی، میرزاتقی خان ساروتقی بر تخت وزارت ایران بنشیند. اما مسئولیت پذیری او و مبارزه نسبی با فساد دربار صفوی، سرانجام دشمنان را دست به تیغ می کند و در ساعات اولیه روز 20 شعبان سال 1055 هجری قمری، خون امیرکبیرِ اصفهان را در حیاط خانه اش بر زمین می‌ریزد. از ساروتقی چند بنای کوچک در اصفهان باقی مانده که نام این وزیر لایق را زنده نگاه داشته است. هرچند دیگر نه نشانی از قصر بزرگ او در محله قصرمنشی هست و نه خبری از تاسیسات او در محله عباس آباد، اما مسجد ساروتقی در محله حسن آباد زیبایی و صمیمیت زیادی دارد. اسلیمی‌های گنبدخانه مسجد خبر از دوران شکوهش می‌دهد که به خاطر قتل او نیمه تمام مانده است. در کتیبه سردر مسجد که به خط محمدرضا امامی، خطاط مشهور است نام شاه عباس ثانی و میرزا محمدتقی مشهور به ساروتقی قابل خواندن است. چسبیده به مسجد، مدرسه قدیمی محله قرار دارد که در دوره قاجار تغییرات زیادی کرده است. کاروانسرای ساروتقی در بازار بزرگ اصفهان هم بسیار دیدنی است. این کاروانسرای بزرگ چسبیده به باروی اشرف افغان قرار داد. شاردن در زمان صفوی این کاروانسرا را اینطور توصیف کرده:«در بازار درازی که ساروتقی صدر اعظم... بنا کرده، کاروانسرایی در یک سو و گرمابه ای در سوی دیگر مشاهده می‌شود که این هر دو نیز از بناهای ساروتقی است. این کاروانسرا از همه کاروانسراهایی که شرحشان را نوشته ام بزرگ‌تر اما ناتمام است، زیرا پیش از آنکه ساختمانش پایان یابد، بانی آن کشته شد.». متاسفانه این کاروانسرا که جزو معدود سراهای صفوی بازار است، امروزه در وضعیت خوبی نیست و تبدیل به کارگاه و انباری شده و در معرض فرسودگی بسیار قرار دارد. اما تلخ تر از همه مقبره ساروتقی است که در نهایت گمنامی در محله جوباره خاک می‌خورد! در حاشیه خیابان کمال، یک گنبد آجری و چند حجره نوساز نام مسجد ساروتقی را بر خود دارد. اینجا بر اساس برخی از روایات تاریخی، مدفن وزیر مقتدر صفوی است. مزار ساروتقی زیر این گنبد آجری با موکت‌های کثیف و پاره و فضولات پرندگان احاطه شده است. این هم سرنوشت تلخ این میرزاتقی خان صدراعظم در پایتخت صفوی است! در کنار یادگارهایی که نام ساروتقی را بر خود دارند، بناهای دیگری هم هستند که امروزه مهم‌ترین میراث فرهنگی اصفهان است، اما نامی از میرزاتقی خان ساروتقی در آنها نرفته است. سازه های ستون دار صفوی حاصل هنرمندی و نبوغ معماران و هنرمندان بسیاری است، اما نمی‌شود از نقش بی مانند ساروتقی در زمینه ساخت آنها غافل شد. او که در زمان شاه عباس والی مازندران بود، ایده معماری با سازه‌های چوبی را از شمال با خود به اصفهان آورد و بانی خلقِ شاهکارهایی نظیر چهلستون و ایوان عالی قاپو شد. هرچند عمرش به دنیا نبود که بماند و از حاصل این خلاقیت بهره کافی را ببرد. گمان می رود اولین کاخ صفوی با ستون‌های چوبی یعنی تالارِ طویله که در جوارِ عالی قاپو و در زمان شاه صفی ساخته شد، با ایده پردازی ساروتقی بوده است. پس از این تجربه که حاصل تلفیق معماری شمال ایران با مصالح چوبی و معماری سنتی اصفهان بوده، کاخ آیینه خانه هم در ساحل زاینده رود ساخته شد. پس از آن، کاخ چهلستون و ایوان ستون دار عالی قاپو در اولین سال‌های حکومت شاه عباس دوم پیش از قتل ساروتقی ساخته می‌شوند و پس از آن تا پایان دوره صفوی این معماری خلاقانه در بناهای صفوی مثل هشت بهشت هم تکرار می‌شود. اما پس از آن برای همیشه فراموش می‌شود. هرچند خوشبختانه نام استادان و هنرمندان طراح میدان نقش جهان و مساجد جامع عباسی و شیخ لطف‌الله تا امروز باقی مانده اما متاسفانه از معماران چهلستون و عالی قاپو و همچنین بانی اصلی ساخته شدن این بناها یعنی میرزاتقی خان ساروتقی که در زمان خود امیرکبیر اصفهانِ صفوی بود، یادی نمی‌شود.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/96696

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی