ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

ترقی بنات، ترقی جامعه

تاریخ درج : پنجشنبه ۲۸ شهریور ۱۳۹۸

پرنیان رحیمی / فعال مدنی

تلاش برای ایجاد حقوق برابر میان زنان و مردان اکنون کمی بیش از صد سال است که در ایران آغاز شده. گام‌های ابتدایی این تلاش‌ها با دوران مشروطه و به طور کلی مشروطه خواهی هم گره خورده که یکی از خواسته‌های اساسی آن جنبش آزادی نیز بود. در چنین شرایطی زنانی آزادی‌خواه برای برابری می جنگیدند که از هیچ سو مورد حمایت نبودند. معمولا زنانی که در این مسیر فعالیتی داشتند و ما تا به امروز نامشان را می دانیم، برآمده از خانواده های متمول تر و باسوادتری بودند که به فرزندان دخترشان نیز همان امکاناتی مشابه فرزندان پسرشان می‌دادند. اما در میان همه نام هایی که می دانیم (تاریخ مشروطیت پر است از زنان اثرگذاری که نامشان را هرگز نفهمیده‌ایم) کسی است که تمامی این ویژگی‌ها را نقض می‌کند. ماهرخ گوهرشناس، متولد 1251 خورشیدی بود. او در زمره افراد بی سواد، کم سوادی بود که نه تنها در جبهه مشروطه‌خواهان فعال بود بلکه از پیشگامان آموزش نوین در ایران محسوب می شود. ماهرخ مدرسه دخترانه «ترقی بنات» را در سال 1290 در خیابان ظهیرالاسلام، در حالی تاسیس کرد که همسرش از این ماجرا بی اطلاع بود و تا دو سال نیز از اینکه وی مدرسه ای دخترانه را اداره می‌کند خبری نداشت. یکی از معروف ترین جملاتی که به نقل از همسر ماهرخ گوهرشناس باقی مانده، آن است که پس از فهمیدن این موضوع بر سر و سینه خود می کوبیده و می‌گفته است:«در آن دنیا وقتی پدرت از من بازخواست کرد که دخترم را به تو سپردم چرا گذاشتی به کار خلاف دین و تقوی بپردازد چه جواب دهم؟» اما تنها خشم و غضب همسرش نبود که برای او به صورت یک مانع درآمد (گرچه وی هیچ گاه اجازه نداد این موانع، قدم هایش در مسیر برابری‌خواهی را مخدوش کنند) برخی از زنان مخالف فعالیت هایش نیز، چند روز پیش از فاش شدن رازش در خانه او را ناسزاگویان به چاله انداخته بودند. این عمل زنان دیگر تا آخر عمر از یاد وی نرفت و موجب شد که تا واپسین دم حیات از درد پا نیز رنج ببرد.گوهرشناس با وجود سواد اندکش مدرسه را با چنان عشق و ایمانی اداره می‌کرد که به تدریج این مدرسه پیشرفت کرد و حتی روحانیون نوگرا فرزندانشان را به این مدرسه می‌فرستادند. در مدرسه ترقی بنات برای اولین بار در تاریخ مدارس نوین، دختران و پسران کنار یکدیگر تعلیم و آموزش دیدند. اگرچه تا پیش از آن مکتب خانه‌ها اغلب به صورت مختلط بود و به دختران و پسران کنار یکدیگر آموزش می دادند، اما تاسیس کنندگان مدارس از مختلط بودن مدارس به دلیل مخالفت‌های احتمالی حذر می‌‌کردند. اما این دبستان، قانون نانوشته را شکست و حتی ماهرخ گوهرشناس از مردانی دعوت کرد تا به تدریس در مدرسه اش بپردازند، از جمله‌ این افراد «محمد مهران» دانشجوی دارالفنون بود که در این مدرسه تدریس می‌کرد. او از دخترانی که توان مالی نداشتند پولی نمی‌گرفت. یکی از آنها «قدسیه حجازی» بود که به کمک ماهرخ به تحصیل خود ادامه داد و بعدها به سمت وکیل دادگستری ارتقا پیدا کرد. تنها پس از سه سال از تاسیس مدرسه، ماهرخ 86 دانش آموز داشت که 26 نفر از آنان به رایگان به تحصیل می پرداختند. اما فعالیت‌های ماهرخ گوهرشناس تنها در مدرسه ترقی خلاصه نمی شود. در سرگذشت ماهرخ است آمده است که در تهران یک انجمن انقلابی زنان تشکیل شد که اعضایش تعهد مادام العمر می دادند که به رغم همه موانع برای نیل به آزادی زنان تلاش کنند و در این راه حتی جان خود را فدا کنند. هر زنی که به این انجمن می پیوست به علامت مخصوص مزین می ‌شد. این علامت عبارت بود از یک حلقه انگشتر که دو دست به هم فشرده بر آن نقش بسته بود که این نشانه ای بود از اتحاد و همبستگی زنان. اعضای این گروه همان کسانی بودند که بیشترین سهم را در برگزاری تظاهرات اعتراضی علیه قرارداد 1907 داشتند و در نهایت تلاش هایشان منجر به این شد که مجلس از تسلیم در برابر خواسته های بریتانیا دست بردارد. یکی از مهم‌ترین فعالیت هایشان نیز در همان زمان اقدامات مختلف علیه استفاده از کالاهای بیگانه بود.  ناگفته نماند که او عضو انجمن مخدرات وطن نیز بود و در برنامه‌های این گروه نیز مشارکت داشت. سرانجام او در 70 سالگی در 1317 خورشیدی درگذشت ومیراث گرانبهایی از مبارزه، مقاومت و تجددخواهی را برای آیندگان بر جا نهاد. منابع:ژانت آفاری، انقلاب مشروطه ایران، 1385، نشر بیستون. ژانت آفاری، انجمن های نیمه سری زنان در نهضت مشروطه، 1377، نشر بانو.نوشین احمدی خراسانی، مجله بایا فروردین و اردیبهشت و خرداد 1379 شماره 10 و 11 و 12.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/101106

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی