ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

شماره های پیشین

جایگاه جنگ در روزگار پایان فلسفه

تاریخ درج : سه شنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۶
شماره روزنامه: 

رضا داوری‌ اردکانی رئیس فرهنگستان علوم در شصت‌وهشتمین هفته‌نامه کرگدن مقاله‌ای با موضوع «فلسفه و اسلحه» نوشت:در فلسفه از جنگ و صلح بسیار گفته‌اند؛ اما بحث از جنگ‌افزار چیز دیگری است که شاید ربطی به فلسفه نداشته باشد. الا اینکه در دوره پایانی تاریخ تجدد و در عصر تکنوسیانس و تکنولوژی اطلاعات به خصوص در آمریکا که جلوه و صورت خاصی از جهان متجدد است، بخش عمده بودجه پژوهش و علم صرف امور نظامی و تسلیحاتی می‌شود. جنگ را هم صاحبان اصلی این تکنولوژی راه می‌اندازند و اداره می‌کنند و آن را با اطلاعات پیش می‌برند.به این اعتبار نه فقط جنگ بلکه جنگ افزار و تولید آن و سیاست‌های تسلیحاتی نیز جزئی از تاریخ معاصر شده است. اگر در فلسفه جدید بنا بر دوگانگی و تباین میان انسان و طبیعت است و انسان باید بر طبیعت غالب شود؛ این غلبه بدون خشونت محقق نمی‌شود. ولی ما معمولاخشونت در طبیعت و با طبیعت را خشونت نمی‌دانیم (زیرا بدون اینکه بدانیم اصل دنیای جدید را که تقابل میان انسان و طبیعت باشد، پذیرفته‌ایم) و مصادیق خشونت را در روابط میان آدمیان می‌جوییم.

 

 

   اصل این است که آدمی باید بر همه چیز غالب شود
به عبارت دیگر خشونت در غلبه انسان بر انسان برایمان معنی پیدا می‌کند. بنای جهان جدید هم نه بر غلبه بر طبیعت بلکه بر مطلق غلبه بوده است. اصل این است که آدمی باید بر همه چیز غالب شود و این اقتضای قدرت و آزادی اوست. آزادی و غلبه با هم در قوام این جهان دخیل شده‌اند و در چنین جهانی عجیب نیست که تقریبا نیمی از سرمایه موجود و نیروی کار آدمیان صرف تسلیحات می‌شود. در دوران‌های پیش از مدرنیته، ساختن سلاح، پیشه و حرفه‌ای بود که مهارت در ساختنش با شاگردی در محیط کار به دست می‌آمد. یعنی حرفه‌ها با علم و مدرسه سر و کاری نداشتند و مهارت‌ها در مدرسه آموخته نمی‌شد و به پژوهش متکی نبود.در زمان ما مهارت‌ها همه تکنیک است و تکنیک از علم جدا نیست بلکه عین علم است. در جهانی که ساختن جنگ‌افزار یک ضرورت است و افزارها را با علم و پژوهش باید ساخت و قدرت و دقتشان در ویرانگری را بر اساس پژوهــش‌های گــروهــی از بهترین و شریف‌ترین آدمیان افزون کرد؛ اگر بخش عمده‌ای از کار اهل علم دانسته و ندانسته به پژوهش‌های تسلیحاتی اخــتــصاص مــی‌یــابد و بزرگترین پژوهشگاه‌های جهان پژوهشگاه‌های نظامی‌اند، تعجب نباید کرد.از همه اینها که بگذریم وقتی از نسبت و رابطه فلسفه با اسلحه پرسش می‌شود، صرف‌نظر از اینکه پرسش در ابتدا اندکی غریب می‌نماید، شاید برای بعضی از اهل فلسفه این بیم و نگرانی به وجود آورد که مبادا در آخر کار گریبان فلسفه را بگیرند و گناه همه خرابی‌ها و زشتی‌ها و فجایع جنگ‌ها و خشونت‌ها و تبهکاری‌ها و ویرانگری‌ها را به گردن او بیندازند و بگویند فلسفه بدآموزی کرده و تکنولوژی را به جانب ساختن سلاح‌های مخوف برده و نگذاشته است که علم یکسره به صلح و آزادی و صلاح و سازندگی بپردازد.فلسفه از جنگ و درباره جنگ گفته است؛ اما دعوت به جنگ و خشونت نمی‌کند. فلسفه گزارش وجود است نه قانون‌گذار زندگی. فلسفه راه است. این راه، راه سیاست و راهی نیست که اشخاص آن را تعیین کرده باشند یا بتوانند آن را تغییر دهند. این راه را با مخالفت و قهر هم نمی‌توان بست مگر آنکه به پایان برسد.

 

 

   آدمی اکنون در دوران پایان فلسفه به سر می‌برد
آدمی اکنون در دوران پایان فلسفه به سر می‌برد، دورانی که در آن وجود به ارزش تحویل شده و تکنیک که شأن هنر و فلسفه و حتی تقدس را نیز به خود بسته، آدمیان را از زمینشان بر کنده و آواره و غریب در برهوت تنهایی رها کرده و اخیرا آنها را به بهشت فضای مجازی برده است. در این شرایط که دیگر از دست فلسفه کاری بر نمی‌آید و زمان، زمان گوشه‌گیری و عزلت فلسفه است، تکنولوژی تسلیحات رونقی بیش از همیشه پیدا می‌کند و مخوف‌ترین سلاح‌ها نیز تولید می‌شود.فیلسوفان سازندگان جهان و آورندگان نیست‌انگاری نیستند.درست است که فلسفه وجود جنگ را تصدیق کرده و احیانا آن را ضروری زندگی و وجود بشر و تاریخ دانسته است. اما وجود سلاح‌هایی که با آن می‌توان سراسر روی زمین و زندگی انسان را در مدتی کمتر از نیم ساعت نابود کرد متعلق به جهانی است که فلسفه در آن به پایان راه خود رسیده و دیگر در خیر و شر جهان مدخلیتی ندارد مگر آنکه بگویند مگر نیست‌انگاری در همه جا و همه چیز جهان نفوذ ندارد؟ چرا دارد و فیلسوفان هم از مسئولیت نیست‌انگاری مبرا نیستند، اما نیست‌انگاری را فلسفه جعل نکرده بلکه آن را شناخته و شناسانده است. فیلسوفان سازندگان جهان و آورندگان نیست‌انگاری نیستند. آنها ساکنان بیدار و دردمند و ملامتکش جهان و (در دو قرن اخیر) گزارشگران نیست ‌انگاریند.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/61073

دیدگاه جدیدی بگذارید

Plain text

  • هیچ تگ HTML ی مجاز نیست.
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی