ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

جنبش‌های مجازی

تاریخ درج : چهارشنبه ۱۸ تیر ۱۳۹۹

 پرنیان رحیمی/ فعال مدنی

تکنولوژی‌های ارتباطی در سه دهه گذشته تغییرات بسیاری کرده‌اند. آن‌ها کم‌کم توانستند بستری در اختیار افراد جامعه قرار دهند تا اطلاعات خود را باهم به اشتراک بگذارند؛ همچنین نظرات خود را نیز بر اطلاعات دیگران اضافه کنند و در تحولی شگفت‌انگیز شبکه‌های اجتماعی این ظرفیت را ایجاد کردند که هم‌زمان میلیون‌ها نفر با یکدیگر مشغول ارتباط و تبادل اطلاعات در فرم‌های مختلف باشند. این تحول چنان سریع شکل گرفته است که اکنون اینترنت و شبکه‌های اجتماعی از اجزای ضروری زندگی روزمره‌مان محسوب می‌شوند. این پدیده نسبتا جدید، در جنبش‌های اجتماعی نیز نقش زیادی بازی کرده اما تا همین 10 سال پیش تحلیل‌های مربوط به آن، بررسی‌های یک‌سویه‌ای بوده‌اند. پژوهشگران این موضوع را موردبررسی قرار داده‌اند که چطور تکنولوژی‌های ارتباطی منجر به شکل جدیدی از جنبش‌های اجتماعی می‌شود؛ اما درست‌تر آن است که همانند بسیاری دیگر از چشم‌اندازهای انسان‌ساخت، این پدیده را نیز در یک ارتباط متقابل با جنبش‌های اجتماعی بررسی کنیم. خصوصا آنکه در این مورد از بستری حرف می‌زنیم که روزانه و بدون وقفه اطلاعات زیادی را درون خود جابه‌جا می‌کند. یعنی تکنولوژی‌های ارتباطی، هم‌زمان که می‌توانند منجر به شکل‌های جدیدی از جنبش‌های اجتماعی شوند، هم‌زمان نیز می‌توانند تحت تأثیر مستقیم آن‌ها و همچنین بسترهای سیاسی فرهنگی جوامع قرار داشته باشند. شبکه‌های اجتماعی در جنبش زنان نیز همانند دیگر جنبش‌های اجتماعی نقش مؤثری داشته است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تکنولوژی ارتباطی، شبکه‌سازی اجتماعی است. زمانی که شبکه‌سازی مجازی به شبکه‌سازی واقعی در خیابان‌ها منجر شود  یا آن را تقویت کند، اثر مهم این تکنولوژی را می‌توان به‌خوبی لمس کرد. برای نمونه، در سال 2017، درست پس از انتخاب شدن دونالد ترامپ به‌عنوان رئیس‌جمهور ایالات‌متحده آمریکا، پیشنهاد یک مادربزرگ آمریکایی در اینترنت برای اعتراض به این موضوع، بدل شد به بزرگ‌ترین تجمع اعتراضی زنان و از بزرگ‌ترین تجمع اعتراضی مردم آمریکا تا آن زمان. زنان و مردان بسیاری، نه‌تنها در آمریکا بلکه در کشورهای اروپایی نیز دست به اعتراض زدند.اما این‌همه ماجرا نیست. از همان سال‌های ابتدایی گسترش شبکه‌های مجازی، بسیاری با دید منفی به آن می‌نگریستند. آن‌ها معتقد بودند بیش از آنکه این تکنولوژی منجر به جنبش‌های جدیدی شود، انسان‌ها را به انفعال و انزوای اجتماعی دچار خواهد کرد. یعنی همان‌جایی که هشتگ زدن، به کنش سیاسی یا فرهنگی بدل شده است.مسئله‌ای که در همه این تحلیل‌ها مغفول مانده، آن است که این تکنولوژی همانند هر پدیده اجتماعی دیگری، باید با توجه به زمینه‌های سیاسی‌اجتماعی آن موردبررسی قرار گیرد. شبکه مجازی در جنبش زنان فرانسه همان نقشی را بازی نمی‌کند که در جنبش زنان لبنان؛ چراکه بسترهای فرهنگ سیاسی آن‌ها، دغدغه‌ها و مطالباتشان و نوع برخورد جامعه و حکومت با آن‌ها با یکدیگر تفاوت‌های ریشه‌ای و تاریخی دارد. در کشورهایی که هر حرکت اعتراضی، ازجمله اعتراض به تبعیض جنسیتی، توسط نیروهای زور، به‌شدت سرکوب می‌شود، هشتگ زدن دیگر لزوما نوعی از انفعال محسوب نخواهد شد. در کشورهای دمکراتیکی که فشارهای مطبوعاتی می‌توانند قوانین را تغییر دهند نیز هشتگ زدن دیگر لزوما نوعی از انفعال محسوب نخواهد شد. اگرچه در کشورهایی، فضای مجازی می‌تواند عدم حضور گروه‌ها و در حاشیه مانده‌ها را جبران کند و صدای آن‌ها باشد، در برخی دیگر از کشورها، الگوهای اجتماعی، در شبکه‌های مجازی دوباره تکرار و بازتولید خواهد شد. در کشور خودمان هنوز با خبر زن‌کشی و فرزندکشی عده زیادی تعجب می‌کنند؛ باوجوداینکه این پدیده دهه‌هاست که در ایران رواج دارد. یعنی در فضای مجازی همان اخبار و اطلاعاتی برجسته می‌شود که به‌طور عادی نیز صدای بلندتری برای فریاد زدن دارد. دغدغه‌ها و مطالبات زنان طبقه متوسط و زنان شهری، همان چیزی است که بیش از همیشه در شبکه‌های اجتماعی با آن برخورد داریم. صدای در حاشیه‌مانده‌ها تنها زمانی به گوش می‌رسد که زنان طبقه متوسط به مناطق آنان سفر ، یا از دل معضلات آن‌ها یکی را به‌عنوان مشکل اصلی معرفی کنند. درواقع تکنولوژی و فضای مجازی نیز همانند دیگر منابع مورداستفاده جامعه، به‌طور عادلانه‌ای توزیع نشده است. در بسیاری از مناطق ایران اصلا اینترنت وجود ندارد، چه برسد به دکان‌هایی که گوشی‌های هوشمند یا کامپیوتر بفروشند. هرچقدر درباره خشونت‌های خانگی در فضای مجازی آگاهی‌سازی انجام شود، زنی که اصلا به اینترنت دسترسی ندارد چطور می‌تواند برای نجات خود از آن شرایط دست به دامان راه‌حل‌هایی همچون خانه امن و... شود. راهکارهایی که هنوز برای جامعه زنان ایران بسیار جدید و ناآشناست.درنهایت، به همان میزان که شبکه‌های اجتماعی می‌تواند در جنبش زنان راهگشا باشد، به همان میزان نیز می‌تواند به پیچیدگی‌های آن بیفزاید. شبکه‌های اجتماعی اکنون ابزاری است که به انسان‌ها این امکان را می‌دهد تا خواسته‌ها و کنش‌هایشان را با یکدیگر هم‌سو کنند. اما یادمان هم باشد که این ابزار هیچ‌گاه به‌طور صددرصدی در اختیار مردم نیست و زمان‌هایی نیز فرامی‌رسد که این امکان از ما گرفته شود.

 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/110523

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی