ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

حاشیه‌های حاشیه‌نشینان

تاریخ درج : پنجشنبه ۲۳ خرداد ۱۳۹۸
شماره روزنامه: 

امید رحمانیان
حاشیه نشینی در جهان، قدمتی به نزدیکی یک قرن دارد که در عصر حاضر به عنوان یک مسئله یا معضل اجتماعی مطرح است. این پدیده را برای اولین بار در جهان غرب روبرت. ا. سی. پارک، از سردمداران جامعه‌شناسی شیکاگو تحت‌عنوان مهاجرت انسانی و منازل حاشیه‌نشین مورد مطالعه قرار دادند. از نظر آنها انسان حاشیه‌نشین شخصیتی است که از حاصل برخورد یا پیوند دو نظام فرهنگی متفاوت و احیانا متخاصم ظهور می یابد، به نظر آنها او آشنای بیگانه است که نسبت به دو نظام فرهنگی احساس بستگی و تعلق دارد؛ ولی در عین حال خود را نسبت به هیچ‌کدام متعلق و متمایل نمی داند. پدیده حاشیه نشینی در ایران دو حالت دارد: حالت اول، شهرک‌هایی است که جمعیت لبریز شهر به مناسبت‌های صنفی، صنعتی و... در آن گرد آمده و به صورت اسکان رسمی و با ملاک‌های شهرسازی، به‌وجود آمده و ساکنین آن نیز شهروندانی هستند که وضعیت تثبیت شده‌ای از نظر اشتغال دارند. این شهرک ها جزء لاینفک شهرهای بزرگ محسوب می‌شوند. حالت دوم، محل‌هایی است که به صورت اسکان غیررسمی بوده و ترکیب جمعیتی آن را اغلب مهاجرین روستایی، گروه‌های غربتی، کولی و گروه‌های آسیب‌زا به حالت آلونک‌نشین و خانه‌های موقت با پوشش ساختمانی نامناسب (حصیر، حلبی، خشت و گل و...) تشکیل می دهند. جمعیت ایران طی چند دهه گذشته رشد شتابانی داشته است؛ به طوری که در طول کمتر از دو دهه به طور باور نکردنی جمعیت ایران بیش از دو برابر شد. انفجار جمعیت در ایران همراه با مسائلی همچون افزایش سریع شهرها، افزایش فقر، مشکل مسکن و مهاجرت بی‌رویه روستائیان به شهرها بوده است.یکی از پیامدهای اصلی رشد جمعیت مهاجرت روستائیان به شهرها و سکونت در حاشیه شهرها و در نهایت حاشیه نشینی و زاغه نشینی است.طبق مندرجات نشریه جنبه‌های جمعیتی توسعه اجتماعی سازمان ملل ایران، طی سه دهه4050 و60 میلادی به دلیل نرخ رشد 3 درصدی سالانه نیازمند حدود شش در هزار جمعیت ساخت و ساز مسکن بوده است. در حالی که طی مدت مذکور در حدود نصف این تعداد (3/3 در هزار تا 3/6 در هزار) ساخته شده است. بدین ترتیب تفاوت بارز  بین عرضه و تقاضای واحـدهـای مــســکـونـی مـوجـب ایجاد  و گسترشمـجـمـوعـه‌هـاو نهادهای نامتناسب در حاشیه شهرها شده است که حلبی ‌آبادها و حصیر آبادها نتیجه این  عدم توازن در تولید واحدهای مسکونی بوده است.مهاجرت از سوی مناطق روستایی به سمت مناطق شهری در ایران تقریبا به صورت مهاجرت درجه‌ای مهاجرت از روستا به شهرهای کوچک یا متوسط و حومه شهرهای بزرگ و سپس به مراکز شهرهای بزرگ‌تر بوده است.بدین طریق که مهاجرین روستایی بر اثر عوامل دافعه مناطق روستایی و جاذبه مناطق شهری به شهرها و سپس شهرهای بزرگ‌تر و قطب‌های صنعتی و اقتصادی مهاجرت می‌‌کنند؛ در نتیجه شهرنشینی به‌سرعت گسترش می‌یابد.حاشیه‌نشینان بیشتر افراد مهاجر و روستایی و عشایر و کمتر شهری (از شهرهای دیگر یا خود شهر) هستند که اغلب فاقد مهارت لازم شهری و بعضا غیرماهرند. این افراد بیشتر به علت عوامل رانش زادگاه خود و کمتر به دلیل عوامل جاذب شهری، زادگاه خود را ترک کرده و به شهرها روی می آورند. آنها به دلیل عدم تطبیق با محیط شهری از یک سو و بر اثر عوامل پس ران شهری از سوی دیگر از محیط شهری پس زده می شوند و به تدریج در کانون های به هم پیوسته یا جدا از یکدیگر در قسمت‌هایی از شهر سکنی می‌گزینند.روند مهاجرت‌های بی رویه عشایری روستایی به خصوص در سال های اخیر که خشک‌سالی ها و مشکلات اقتصادی آنها را تشدید کرده است، منجر به افزایش جمعیت حاشیه نشین شهرها به ویژه کلان‌شهرهای کشور شده است. این امر کشور  را با پدیده ای روبه رو کرده که در طول تاریخ خود آن را تجربه نکرده است، تجربه‌ای که تقریبا تمامی کشورهایی که در مرحله  گذار از جامعه سنتی به صنعتی هستند، با آن روبه‌رو بوده‌اند. انباشت میلیون ها انسان جدا شده از سرزمین خود در حومه شهرها عملا از آنها فقیرانی بی هویت ساخته است.اما این بی هویتی خود در حال ساختن هویتی جدید در شهرها به خصوص در حاشیه شهر هاست. در عمل در حاشیه شهرها خرده فرهنگ هایی در حال شکل گیری است که وجه مشترک آنها تضاد با فرهنگ مسلط و حاکم است. این دوگانگی و تضاد فرهنگی مردم با فرهنگ حاکم است که بزرگ‌ترین معضل را می آفریند. حواشی شهرها در اکثر موارد از نظر مقررات قانونی نه جزء حوزه خدماتی شهرها بلکه جزء حوزه استحفاظی شهرها هستند؛ لذا شهرداری‌ها نمی‌توانند خدمات لازم را به آنها ارائه کنند.بی هویتی، دوری از زادگاه، بیکاری و فقر موجب رشد شدید تعداد بیماران اعصاب و روان شده است. هم اکنون مهاجرت های روستایی و رشد جمعیت شهری موجب بروز انبوهی از مشکلات به صورت سیستمی شده که تمامی ساختارهای کشور و عملکرد آن را در بر گرفته است.  مدیرعامل موسسه خیریه  گل‌های یاس فاطمه(س)

url : http://www.isfahanziba.ir/node/96786

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی