ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

حافظ گوته

تاریخ درج : سه شنبه ۲۹ خرداد ۱۳۹۷
شماره روزنامه: 

ایبنا در آستانه چاپ ویرایش دوم کتاب «دیدار غرب و شرق در هجرت گوته» مصاحبه‌ای با محمود حدادی انجام داده که بخشی از آن را در زیر می‌خوانید.از آشنایی گوته با حافظ بگویید و اینکه حافظ چه تاثیری در آفرینش دیوان غربی- شرقی گوته داشته است؟

 

 گوته به طور گسترده و عمیق در 65 سالگی با حافظ آشنا شده است. اما پیش تر هم، در ســـــال‌هــــای جوانی-23 سالگی - سفری به استراسبورگ می‌کند و در این شهر با شرق‌شناس بزرگ و فیلسوف هم دوره خود، «یوهان گوتفرید هردر» آشنا می‌شود. هردر او را گوشزد به قرآن، ادبیات مشرق زمین و خاصه سعدی می‌کند که  آن‌ زمان در اروپا نامی آشناتر از حافظ داشته است، به این دلیل که گلستان در قرن هفدهم به آلمانی درآمده بود. در گفت‌وگوهای این دو متفکر بی‌شک نامی هم از حافظ به میان آمده بوده است. حافظ در اروپا مشهورتر از آن بوده که گوته تا قبل از 65سالگی نامی از او نشنیده باشد. منتها از اول  قرن نوزدهم تا حدود 10سال یک دیپلمات اتریشی به نام «یوزف هامر پورگشتال» دیوان حافظ را به آلمانی ترجمه می‌کند و یک نسخه از این ترجمه کامل را برای گوته می‌فرستد. در این زمان در اروپا و بیش از همه در خاک آلمان لشکرکشی‌های ناپلئون هم به پایان رسیده بود. پس گوته هم در شرایط صلح تازه برقرار شده فرصت و فراغ رجوع نو به ادبیات می‌یابد و تقارن این صلح با آشنایی با حافظ انگیزه‌ای می‌شود برای شعرهای شرقی او. طبیعی است که گرایش گوته به مشرق زمین تنها به حافظ منحصر نمی‌ماند. کتاب پایه ادیان اروپایی تورات و انجیل است، کتاب مقدس که خاستگاهی شرقی دارد.هر مسیحی، بنا بر این هر اروپایی از همان کودکی با این‌ کتاب‌ انس و اخت پیدا می‌کند و با قصص آن آشنا می‌شود، به این ترتیب خود به خود گرایشی به مضامین ادبیات شرقی در ذهن نویسندگان اروپایی حضور دارد، ضمن اینکه گوته پیش تر با «هزار و یک شب» آشنا شده بود که آن هم مجموعه ای از افسانه‌های شرقی است. بنابراین ادبیات شرقی به عنوان منبعی برای الهام طی چندین دهه در جان گوته پروردگی پیدا می‌کند و مثل چشمه‌ای که منتظـــر جوشش و سرریز باشد، به لطف آشنایی با حافظ به مرحله تبلور و خلاقیت و بعد از آن به مرحله سرودن مجموعه شعرهای دیوان غربی-شرقی در طی دوره‌ای 10سال می‌رسد.برخی منتقدان بر این عقیده‌اند که دیــــوان گوته یک نوع کپی‌برداری

 

 

 

از شــعــر حافــــظ است، اما شــمــــا این ادعـــا را در کتابتان رد می‌کنید، دلیل شما در رد این نظر چیست؟
از دیوان غربی-شرقی در ایران تا قبل از سال 2002 که من آن را ترجمه کردم، ترجمه کامل و کمابیش منطبقی به فارسی در میان  نبــــود، گزیده‌ای از آن به چاپ رسیده بود، در بیش از 60 سال پیش که هم در انتخاب اشعار و هم در ترجمه شاید دچار نوعی خودشیفتگی در قبال شعر فارسی بود. بنابراین ما چون به جامع متن دیوان اشراف نداشتیم، نمی‌توانستیم تحقیقی نزدیک به عینیت هم در چند و چون آن به دست دهیم. پس با استناد به یک گزیده مختصر و به پیروی از همان منش خودشیفته‌وار، مطبوعات نقدهایی نامنطبق و ژورنالیستی از این کتاب جهانی به دست می‌دادند و هنوز هم به دست می‌دهند. تصنیف تکراری این گونه نقدها هم این است که گوته ذوب در حافظ شده است، در پیش او خود را حقیر دیده است و به نسخه‌برداری از غزل او رو آورده است. این‌ نوع تفسیرهای بسیار سطحی ژورنالیستی با کمال تاسف هنوز و هر از گاه به مناسبتی در مطبوعات چاپ می‌شود، تفسیـــــرهـــــای عامه‌پسندانه و سطحی که از یاد می‌برند اروپا دست کم از قرن پانزدهم افق‌های نگاه خود را در سیاست، اقتصاد و در ضمن ادبیات به سطح همه جهان گسترش داده است و پیوسته با همه فرهنگ‌ها از هر دیدی به دادوستد درآمده است و در این دادوستد زایندگی وجود دارد.گوته شاعری مسلط به چندین زبان و آشنا با میراث ادبی بسیاری فرهنگ‌ها بوده است. او از ادبیات روم و یونان عهد باستان، ادبیات انگلیسی، فرانسوی و اندیشه همه فرهنگ‌ها استقبال و اقتباس کرده است. به طور اساسی هدف این نابغه چند وجهی در سرآغاز جهانی‌شدن مناسبات انسانی و ارتباط ملت‌ها این بوده که پایه‌ای هم برای جهانی‌شدن ادبیات مهیا کند. در اشعار دیوان گوته شما همان دید و جهان‌نگری را می‌بینید که به طور مثال در مشهورترین اثر او، یعنی «فاوست» هم می‌بینید. دیگر شاعران آلمانی مانند آگوست، فون و پلاتن هم بوده‌اند که تحت تاثیر حافظ شعر گفته یا از حافظ تقلید کرده‌اند، اما تقلید آنها سطحی مانده و بیشتر بازسرایی غزل‌های حافظ در قالب غزل است، در صورتی که ذوق ملی ادب آلمانی قالب غزل را هیچ نمی‌پسندد و آن را خیلی تنگ و محدود‌کننده اندیشه می‌داند. برای همین شما در دیوان غربی-شرقی گوته شعری در قالب غزل پیدا نمی‌کنید. آنچه در این دفتر هست، همایش اندیشه‌ها، باورها و مبانی زیبایی‌شناسی شرقی و غربی است.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/75593

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی