ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

خط دل با سرانگشت هنر

تاریخ درج : پنجشنبه ۳۰ خرداد ۱۳۹۸

مهردادموسوی خوانساری / نویسنده

در سپهر هنر اصفهان، ستارگان بی‌شماری درخشیده‌اند. درزمینه خطاطی این درخشش جلوه دیگری داشته است. از میرعماد حسنی تا خاندان امامی، هنر خطاطی مدیون مکتب اصفهان در عصر صفوی است؛ اما بعضی از این ستارگان پرفروغ کمتر دیده‌شـــده‌انـــد. مــحـمــد صالح اصفهانی یکی از اینهاست.

 

شاگرد میرعماد
میرعماد حسنی که بزرگ‌ترین نستعلیق نــویــس همه دوران‌ها لقب گرفته، شاگردان زیادی تربـیت کرد. این شاگردان برجسته نــیــز هر یک سرچــشـمـه جوشان هنر بودند و هنرمندان زیادی در محضرشان رشد یافتند. محمد صالح اصفهانی فرزند و شاگرد میرزابوتراب است و بدین ترتیب با یک واسطه افتخار رشد کردن در مکتب میرعماد را دارد.آثار هنری محمد صالح اصفهانی مربوط به دوره شاه سلیمان و شاه سلطان حسین صفوی است که به دلیل سقوط سیستم اقتصادی کم‌کم نشانه‌های زوال در سلسله صفوی ظاهر می‌شده. البته او آن‌قدر خوش‌اقبال بود که در سال 1130 ه.ق از دنیا رفت و پنج سال پس‌ازاین تاریخ، حمله ویرانگر محمود افغان و ویرانی شهر محبوبش اصفهان را هرگز ندید. در برخی اسناد تاریخی به مزار او در جوار مسجد لنبان اشاره‌شده که امروزه چیزی از آن باقی نمانده است. با توجه به اینکه درگذشته قبرستانی به نام آل ترکه در همسایگی مسجد لنبان واقع بوده، احتمالا مزار این هنرمند نامی در کنار قبر پدرش در این گورستان قرار داشته است.

 

چکیده هنر در کتیبه‌های اصفهان
آنچه از محمد صالح اصفهانی باقی‌مانده هرچند پرتعداد نیست اما بسیار ماندگار است. کتیبه سنگ مزار صائب تبریزی در محله عباس‌آباد یکی از زیباترین نمونه‌های هنر این خطاط برجسته است. آنجا که پنج بیت از غزل معروف صائب را با این مطلع«در هیچ پرده نیست نباشد نوای تو/ عالم پر است از تو و خالی است جای تو» با خط زیبایش نوشته است. خط محمد صالح در دوازده قاب دورتادور سنگ مزار به زیبایی حجاری‌شده و در انتهای کتیبه نام او در کنار تاریخ جمادی‌الاول 1087 ه.ق ثبت‌شده است. ازآنجاکه مرگ صائب یک سال قبل از این تاریخ واقع‌شده، می‌توان احتمال داد که تاریخ حجاری و خطاطی این سنگ یک سال زمان برده است. یکی دیگر از آثار ماندگار محمد صالح، در دهلیز ورودی امامزاده اسماعیل به چشم می‌خورد. در این راهروی مستطیل شکل، کتیبه‌ای با خط او به تاریخ 1111ه.ق خطاطی شده است. آندره گدار درباره تعمیر این کتیبه نوشته:«...هنگام تعمیرات انجام‌شده چند مصرع از این شعر نابودشده و به‌جای آنها اشعاری از همین قطعه نگاشته شده که مثل بقیه ابیات به‌صورت برجسته نیست». اما بیشترین حجم آثار به‌جامانده از این خطاط برجسته صفوی، در مدرسه چهارباغ اصفهان است. فوقانی ترین کتیبه مدخل مدرسه چهارباغ که با این بیت به پایان می‌رسد، به خط محمد صالح اصفهانی است:«قلم گرفت و نوشت ازهری به تاریخش/ به نام مدرسه شه شد از کمال‌آباد». تاریخ نگاشتن این کتیبه 1118 ه.ق است. یعنی درست زمانی که تالار ستون‌دار کاخ چهلستون آتش گرفت و سوخت. اتفاقا گمان می‌رود کتیبه این ایوان هم به خط محمد صالح اصفهانی باشد. هرچند نام محمد صالح در انتهای کتیبه آمده اما عده‌ای آن را به محمد صالح خاتون‌آبادی که شاگرد میرعماد بود منتسب می‌کنند. البته با توجه تاریخ نگارش این کتیبه و تاریخ مرگ میرعماد خیلی بعید است که کتیبه چهلستون به قلم کسی غیر از محمد صالح اصفهانی باشد. در مدرسه چهارباغ چند کتیبه دیگر هم به قلم هنرمند اصفهانی نگاشته شده که کتیبه دو لنگه  در نقره‌ ورودی مدرسه از مهم‌ترین آنهاست. هر مصراع از یک شعر شانزده بیتی در قابی جداگانه به خط محمد صالح در تاریخ 1120 ه.ق نوشته‌شده است. یعنی پانزده سال قبل از سقوط سلسله صفوی. خط شاهکار محمد صالح چند محله دورتر از چهارباغ در مسجد علی‌قلی آقا هم به چشم می‌خورد. کتیبه سردر ورودی این مسجد دو سال بعد از ساخته‌شدن مدرسه چهارباغ رقم خورده و ماده‌تاریخ آن این مصرع است:«رحمت حق وقف این مسجد بود.» این کتیبه با کاشی معرق اجراشده و نوشته‌ها با رنگ سفید بر زمینه لاجوردی می‌درخشند. ازآنجاکه مجموعه حمام و مسجد و بازارچه علی‌قلی آقا به دست یکی از خواجگان دربار شاه سلطان حسین با همین نام بناشده، پیداست که محمد صالح اصفهانی در این دوره گزینه اول برای خطاطی و تزئین بناهای دولتی در اصفهان بوده است. 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/97139

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی