ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

دانشگاه آن‌ها، دانشگاه ما

تاریخ درج : سه شنبه ۱۷ تیر ۱۳۹۹
شماره روزنامه: 
اگر فضای دانشگاه مانند هر فضای دیگری «تولید» می‌شود، تولیدکنندگان آن چه کسانی هستند؟

لب لباب ایده‌های آنری لوفور، فیلسوف و جامعه‌شناس شهری و پدر معنوی انقلاب مِی ۶۸ فرانسه را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: «فضای اجتماعی تولیدی اجتماعی است.» ایده‌ «تولید فضا» تعریف جدیدی از مکان‌ به ‌دست می‌دهد. مکان دیگر برابر با چارچوب فیزیکی صرف نیست. با این نگاه نه خیابان دیگر فقط آسفالت و جدول و علائم راهنمای رانندگی است و نه دانشگاه کلاس و استاد و درس و کتاب.  «تولید» فضا، ما را از در و دیوارِ خنثی و بی‌اثرِ مکان‌ها جدا و به درون «مناسبات اجتماعی» آن‌ها می‌کشاند. تولید فضا به ما می‌گوید که هر مکانی، از اتاق خواب گرفته تا خیابان و دانشگاه، از پسِ فرایندهای تاریخی شکل گرفته‌اند. تاریخی که از زدوخورد و هم‌دستی و ائتلاف نیروهای هر فضا ساخته می‌شود. بر این اساس اگر به ‌جای دانشگاه تأکید و توجه‌مان را به‌ سوی «تولید دانشگاه» جا‌به‌جا کنیم، بلافاصله با چنین پرسش‌هایی مواجهیم: اگر فضای دانشگاه مانند هر فضای دیگری «تولید» می‌شود، تولیدکنندگان آن چه کسانی هستند؟ با چه ابزار و وسایلی آن را تولید می‌کنند؟ از تولید آن چه بهره‌ای می‌برند؟ خریداران و استفاده‌کنندگان از این محصول اجتماعی چه کسانی هستند؟این پرسش‌ها دقیقا همان چیزی ا‌ست که مسئله‌ دانشگاه را همیشه و همواره زنده نگه می‌دارد. مسئله‌ دانشگاه مسئله‌ تولید فضای دانشگاهی‌ است. ساده‌ترین (و از قضا ایدئولوژیک‌ترین) پاسخی که معمولا به ما داده می‌شود این است: دانشگاه مکان آموزش علوم است. علومی که بعدها قرار است مسائل جامعه را «حل» کند. همین جوابِ به‌ظاهر ساده آنقدر برای ما بدیهی است که ریشه‌های تا بیخ و بُن ایدئولوژیک آن را نمی‌بینیم. برای ما «طبیعی» است که دانشگاه مکان آموزش علوم است. همین جا باید مچ ایدئولوژی را گرفت. کارکرد ایدئولوژی یک چیز بیشتر نیست و آن «طبیعی‌سازی» امور روزمره است. ایدئولوژی درون زندگی روزمره می‌خزد تا از فرط تکرار آن را بدیهی و طبیعی جلوه دهد. از همین روست طبیعی‌سازی روال‌ها و رویه‌های روزمره‌ دانشگاهی. این ایدئولوژی البته به کمک مجموعه‌ای از کردارهای جانبی به آگاهی جمعی ما سنجاق می‌شود. برای نمونه بارها شنیده‌ایم که «دانشگاه جای فعالیت سیاسی نیست.» ما هرروزه با جریان غالب دانشجویانی روبه‌روییم که به ما یادآوری می‌کنند امور دانشگاه را «سیاسی نکنیم.» آنچه برای اکثر دانشجویان مسجل است، این است که «سیاست پدر و مادر ندارد.» تک‌تک این جملات به خلاف ظاهر سیاست‌گریزشان، سراسر سیاسی‌اند. شکی در سیاسی‌بودن این سیاست‌گریزی نیست. در عوض باید پرسید این سیاست‌گریزی در خدمت چه جریان و گروهی ا‌ست.تولید فضا این امکان را به ما می‌دهد تا از امور طبیعی «طبیعت‌زدایی» کنیم و آنچه را در آگاهی جمعی ما سخت استوار شده است، متزلزل کنیم. تولید فضا نگاه ما به پیرامونمان را دگرگون می‌کند، به ما می‌گوید همین بی‌تفاوتی، همین حذر از کلام و عملِ سیاسی چگونه و توسط چه گروهی خلق شده و در خدمت کدامین اهداف است. نظرگاهِ تولید فضا در مورد مذموم یا ممدوح‌بودن بی‌تفاوتی دانشجویان به امور «عادی» و «طبیعی» دانشگاه سخن نمی‌گوید، بلکه افشا می‌کند دانشگاه مانند هر کالای دیگری محصول سازوکارهای ایدئولوژیک است. همین ایدئولوژیک بودنِ امور طبیعی کافی ا‌ست تا دنبال آن را بگیریم و از خود بپرسیم آنچه طبیعی جلوه می‌کند «چگونه» طبیعی‌سازی شده است؟به تولید دانشگاه بازگردیم. چه می‌توان از این محصول اجتماعی در دهه‌ ۹۰ گفت؟ اولین، احتمالا بنیادین‌ترین، خصیصه‌ این سازه‌ اجتماعی «سیاست‌زدایی‌» است. خاک و آب دانشگاه در این چند دهه بر بنیان جدایی «علم» و «سیاست» سرشته شده است. متولیان (صاحبان، سازندگان و استفاده‌کنندگان) فضای دانشگاه با تکه‌تکه‌‌کردن علوم در قالب دانش‌رشته‌های مختلف و تخصیص هر علم به یک تکه از جهان پیرامون، از یکسو پیوند میان علوم را از میان برده‌اند و از سوی دیگر، واقعیت بیرونی را تکه‌پاره کرده‌اند.در ایماژهای غالب، نهاد دانشگاه محل انتقال دانش از استاد به دانشجوست. در این تصویر دانشجوی نمونه کسی است که «درس»ش را خوب بخواند و با بالاترین «نمره» فارغ‌التحصیل شود تا بتواند بعدها در حوزه‌ تخصصی خود به جامعه خدمت کند. اما چه چیزهایی در این بازنمایی غالب از صحنه محو شده است؟ روابط اجتماعی حاکم در دانشگاه. در اینجا هیچ تصویری از رابطه‌ استاد‌ـ‌شاگردی وجود ندارد. از مبسوط‌الید‌بودن استادان و بهره‌کشی از دانشجویانش در قالب کار کلاسی، از تجربه‌ هراس‌انگیز دانشجویان هنگام رد شدن از جلوی نیروهای حراستی، از برخوردهای جنسی و جنسیت‌زده‌ کادر آموزشی و... .اجازه دهید به لوفور وفادار بمانیم: هر ایدئولوژی‌ای برای بقا باید بتواند خود را در فضاهای اجتماعی «حک» کند. فضاهای اجتماعی عرصه‌ منازعه‌ پیاپی افراد و گروه‌های مختلف است. در این میان، آن گروهی برنده است که خود را در تن و کالبد فضا متجسد کرده باشد. در این نزاع آن‌ها به‌ دنبال ساخت دانشگاه خود هستند و ما به‌ دنبال آفریدن دانشگاه خود. سوت پایان رقابت را اما تاریخ به ‌صدا درخواهد آورد.تلخیص از مقاله‌ای به قلم ایمان واقفی به همین نام در سایت میدان

 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/110449

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی