ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

دانش در خدمت بررسی جامعه و مخاطره

تاریخ درج : سه شنبه ۲۰ اسفند ۱۳۹۸
شماره روزنامه: 
نوشتاری تحلیلی در معرفی مقدماتی جامعه‌شناسی فاجعه

مریم فروغی

 

اگر یکی از وجوه تعریف جامعه‌شناسی را، علم بررسی چگونگی رفتار جوامع انسانی در موقعیت‌های گوناگون بدانیم، آن‌گاه به هنگام رخ دادن بحران یا فاجعه یا موقعیت‌هایی از این دست، جامعه‌شناسان از خودشان خواهند پرسید: «در شرایط کنونی افراد چگونه رفتار خواهند کرد؟» مسلما پاسخ به این پرسش از جانب هر گروه از جامعه‌شناسان به فراخور پایبندی نظری‌شان متفاوت خواهد بود. یکی از چالش‌های اساسی که همواره در مطالعه‌ رفتار انسان‌ها به ویژه در زمانه‌ بحران وجود دارد این است که تحلیلگران با این چالش پرسش‌برانگیز روبه‌رو هستند که هر وضعیت بحرانی، شرایطی منحصر به فرد است و افرادی منحصر به فرد در آن رفتاری منحصر به فرد انجام می‌دهند. پاسخ و فرض اساسی معرفت شناختی به این مسئله همواره این بوده است که در حالی که تمام حوادث و فجایع و البته بحران‌ها در ادوار مختلف تاریخی، رویدادهایی در جای خود منحصر به فرد محسوب می‌شوند، اما تجزیه و تحلیل در مقام مقایسه می‌تواند عناصر مشترک، یعنی الگوهای معیار در رفتار را که برآمده از تجربه‌ اندوخته، حافظه‌ تاریخی، زمینه‌ اجتماعی و بسیاری دیگر ازعوامل است، مشخص کند و در تصمیم‌گیری و اتخاذ تصمیم در وضعیت بحران تأثیرگذار باشد؛ همچنین می‌تواند به تحلیل‌های پسابحران کمک کند تا با تمییز وجوه تفاوت و علل و ریشه‌های آن، امکانات جامعه در رویارویی با بحران‌های احتمالی آینده را نیز افزایش دهد. جامعه‌شناسی فاجعه در جای‌جای بحث‌های خود برای ما استدلال می‌کند که فجایع و بحران‌ها در سطوح مختلف می‌توانند ارزش‌های کلیدی را به ما نشان دهند. این ارزش‌ها شاید لزوما آن چیزی نباشند که خودمان فکر می‌کنیم و از تریبون‌های رسمی‌یا از طرق دیگر سعی در بازنمایی‌شان وجود دارد، بلکه آن چیزی هستند که درواقع شاکله‌ ما را تضمین می‌کنند و ناخودآگاه بدان‌ها اذعان می‌کنیم.

 برای اینکه بدانیم در جامعه‌شناسی فاجعه تحلیل‌ها از چه قرار است بد نیست نزدیک‌ترین وضعیت‌های بحرانی اخیر را در نظر بگیریم و یک بررسی خیلی دم دستی انجام دهیم. البته این تمام ماجرا نیست؛ اما به ما یک دید اولیه از موضوع خواهد

 داد: التهاب ناشی از ترور یک شخصیت مهم سیاسی‌امنیتی کشور، التهاب ناشی از حمله موشکی به پایگاه عین‌الاسد، فاجعه‌ سقوط هواپیما، بهت ناشی از خبرهای پس از آن و اکنون مسئله‌ کرونا؛ یک شخصیت که مشخصه بارزش برای غالب افراد «امنیت» بوده است و از نظر بیشتر افراد ترورش یک اعلان جنگ علنی محسوب می‌شود. جنگ مشخصا چیزی است که «امنیت» را به خطر می‌اندازد. در تمام برنامه‌های تشییع جنازه‌ بر مسئله‌ «امنیت» تاکید می‌شود. هواپیما سقوط می‌کند. مسئله‌ اهمیت امنیت هوایی مطرح می‌شود و شرایط جنگی. یک سوگ جمعی به یک ملت تحمیل می‌شود. «امنیت خاطر» و « امنیت جانی» به مسئله روز بدل می‌شود. متداومابا نزدیک شدن به آخر سال به روال تمام ماه‌ها و سال‌های گذشته بحث «امنیت اقتصادی» تبدیل به دغدغه‌ اصلی می‌شود. جالب اینجاست که دیگر امنیت از یک واژه‌ سیاسی تغییر جایگاه داده و وارد واژگان زندگی روزمره افراد شده است. این برای یک متخصص جامعه‌شناسی فاجعه، رهنمونی است به سمت معضل‌مند شدن مسئله‌ امنیت. گویی امنیت به ارزش این روزهای جامعه تبدیل شده ا ست. چیزی که البته از تریبون‌های رسمی‌هم به خوبی از آن در راستای منافع قدرت تبلیغ می‌شود. تشبیه اپیدمی‌شدن یک بیماری به جنگ و بیمارستان به جبهه‌ جنگ دقیقا از چنین گفتمانی بر می‌آید. از همین روست که عوامل اجتماعی، که هم ثبات و هم تغییر را تشویق می‌کنند، از طریق بررسی فجایع و بحران‌ها و نحوه برخورد جامعه با آن می‌توانند مستند شوند.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/107672

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی