ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

در برابر سیل با آبخیزداری شهری

تاریخ درج : سه شنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۸
شهرداری‌ها باید این مکانیسم را در دستور کار قرار دهند

لیلا مقیمی / خبرنگار

بارش باران‌های سیل‌آسا و جاری شدن سیلاب‌ها در فروردین‌ماه امسال، خسارت‌های متعددی را به بار آورد؛ خسارت‌هایی که ناشی از عدم آمادگی و همچنین زیرساخت‌های لازم در شهرها و روستاها بود. حالا و در شرایطی که سازمان هواشناسی اعلام کرده پاییز و زمستان امسال پر باران خواهد بود، این نگرانی به وجود آمده که مبدا اتفاقات ناگوار فروردین‌ماه دوباره تکرار شود. در همین چگونگی پیشگیری از خسارت ناشی از سیل و همچنین ذخیره آب سیلاب‌ها با محمد درویش، فعال محیط‌زیست به گفت‌و‌گو نشسته‌ایم. 

 

براساس پیش‌بینی‌ هواشناسی، پاییز امسال، بارش‌ها نرمال یا بیشتر از آن خواهد بود. برای جلوگیری از سیلاب و اتفاقاتی که  در فروردین ماه شاهد آن بودیم، چه اقداماتی باید انجام شود؟

مهار بارش در محیط‌ها و فضاهای مختلف، متفاوت است. اگر بخواهیم نزولات آسمانی را در شهر کنترل و مهار کنیم، باید از تکنیک آبخیزداری شهری استـــفاده کــنیم؛ چنانچه سطوح مختلف آبگیر باران به خوبی در مبلمان شهری تعریف شده باشد، خسارت ناشی از سیلاب‌ها به مراتب کاهش پیدا خواهد کرد و همچنین امکان ذخیره این سیلاب‌ها به منظور استفاده در آبیاری فضای سبز و تصفیه آبخوان‌ها وجود خواهد داشت. نزدیک به دو دهه است که آبخیزداری شهری شناخته و تکنیک‌های آن در دانشگاه‌ها نیز تدریس می‌شود؛ بنابراین شهرداری‌ها باید به ضرورت اجرای چنین مکانیسم‌هایی پی ببرند و آن را در دستور کار خود قرار دهند تا دیگر شاهد خسارت‌های جبران ناپذیر که بر اثر سیلاب‌های کوتاه و چند دقیقه‌ای به وجود می‌آیند و باعث ویرانی شهر می‌شوند، نباشیم. در محیط‌های خارج از محیط‌های شهری، برای مهار سیلاب‌ها بهترین کار این است که از پوشش‌های گیاهی محافظت کرد و تغییر اراضی را کاهش داد. علاوه براین در ساخت و سازها و ایجاد پل و جاده،‌ ملاحظات و موازین محیط زیستی رعایت شود. همچنین تا جایی که امکان دارد، در شیب‌های بالای 15 درصد، کشاورزی حتی به صورت دیم انجام نشود؛ چون می‌تواند باعث فرسایش خاک شود و همچنین ذخیره آبی را کاهش دهد و با ایجاد شیب‌های عمودی امکان ذخیره باران و سایر نزولات آسمانی را فراهم کرد. علاوه براینها باید اجازه داد تا آب سیلاب‌ها وارد محیط‌های تالابی شوند؛ به گونه ای که از تکثیر کانون‌های گرد و غبار جلوگیری به عمل آید. 

 

 

چگونه می‌توان این سیلاب‌ها را مدیریت و ذخیره کرد و از آن به عنوان منابع آبی استفاده کرد؟ و سوال دیگر اینکه آیا در فرودین ماه که سیل جاری شد، توانستیم این آب‌ها را ذخیره کنیم؟ 

عیار مدیریت آب را می‌توان از نرخ فرسایش خاک تشخیص داد؛ هرچقدر بر اثر بارندگی، میزان جا‌به‌جایی خاک، کمتر باشد، به این معناست که مدیریت حاکم بر آن سرزمین درست عمل کرده است. این درحالی است که متاسفانه در بهار امسال، وضعیت مدیریت سیلاب‌ها اصلا قابل قبول نبود و فرسایش خاک به شدت افزایش پیدا کرد و بخش بزرگی از مخازن بر اثر سیلاب، پر از گل و رسوب شد. علاوه براین، حجم بزرگی از اراضی کشاورزی و جنگلی دچار لغزش زمین شد. پل‌ها و معابر عمومی‌تخریب شدند. اینها همه نشان می‌دهد که به جای اینکه سیلاب‌ها به گونه ای مدیریت شوند تا وارد سفره‌های آب زیرزمینی شود، باعث شد تا ویرانی‌های بسیاری به بار آید و خسارت‌های زیادی را به کشور متحمل کند. 

 

 

فکر می‌کنید سدها چقدر آمادگی این را دارند که اگر سیلی رخ داد، بتوانند آب را مدیریت کنند و خسارت به بار نیاورند؟

اگر مدیریت مخازن درست باشد، نباید نگران کنترل سیلاب بود. در همین فروردین‌ماه گذشته که سیل به وقوع پیوست، حجم سیلاب حدود 13 هزار میلیارد متر مکعب در ورودی خوزستان بود؛ درحالی‌که مخازن سدها تقریبا نزدیک به 23 میلیارد متر مکعب، گنجایش دارند؛ اما به دلیل اینکه مدیریت مخازن به درستی صورت نگرفته بود، نتوانستیم سیلاب را در مخازن سدها مهار کنیم و مجبور شدیم تا آنها را رها کنیم و این‌گونه خسارت‌های متعددی را به زیرساخت‌ها و اراضی کشاورزی و منازل مسکونی و... به خصوص در حوزه آبریز کرخه وارد شد. حتی به خاطر ترس از اینکه تاسیسات نفتی در میدان آزادگان آسیب نبیند، اجازه داده نشد تا آب وارد تالاب ارزشمند هورالعظیم شود و آب  از بالادست به سمت عراق روانه شد و فرصت ذخیره آن در این تالاب را از دست دادیم. 

 

 

با توجه به اینکه طرح انتقال آب خزر به سمنان اخیرا مطرح شده است، آیا می‌توان گفت این مسئله نیز در بروز سیلاب‌ها موثر است؟

طرح‌های انتقال آب همچون طرحی که به آن اشاره کردید، سهم بسیار زیادی از جنگل‌های هیرکانی را از بین خواهد برد و باعث آسیب پذیری و فرسایش این منطقه می‌شود؛ خسارت ناشی از سیل را هم افزایش می‌دهد و پیش‌بینی می‌شود که با اجرای این طرح، حجم قابل توجهی از خاک نیز جابه‌جا شود و اتفاقات ناگواری در دو سوی البرز (مازندران و سمنان) وارد شود. 

 

 

در همه طرح‌های انتقال آب، چنین اتفاقاتی رخ می‌دهد؟

بستگی دارد؛ در برخی از جاها ممکن است انتقال آب با آسیب‌پذیری بالایی همراه باشد و در برخی از مناطق، آسیب کمتری به وجود آورد؛ زمانی که از دل کوهستان طرح‌های انتقال آب عبور می‌کند، اگر این کوهستان دارای پوشش‌های گیاهی باشد، مسلما تبعات بیشتری را به همراه خواهد آورد. اما در طرح انتقال آبی که از منطقه گواتر به سمت زاهدان اجرا می‌شود، خسارت‌های کمتری به وجود خواهد آمد. 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/103222

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی