ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

دست خاک به دامن آب

تاریخ درج : شنبه ۳ اسفند ۱۳۹۸
شماره روزنامه: 
فرونشست زمین در استان اصفهان در حال تشدید است

 

عادل امیری

بیش از ۱۶ شهرستان استان اصفهان به دلیل برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی دچار فرونشست زمین شده اند. یک استاد دانشگاه صنعتی اصفهان در گفت‌وگو با اصفهان زیبا هشدار می‌دهد:«فرونشست شهری در منطقه 15 اصفهان قابل مشاهده است و در خارج از آن نیز در دشت‌های کاشان، آران و بیدگل و دامنه وداران به شدت جدی است.» حمیدرضا صفوی معتقد است:« تنها می‌توان با طرح‌های احیا و تعادل‌بخشی از گسترش این پدیده جلوگیری کرد؛ وگرنه فرونشست می‌تواند در عرصه‌های کشاورزی خسارت‌بار، در خطوط انتقال گاز و ایستگاه‌های تقویت فشار گاز بحران‌زا و در نواحی شهری فاجعه‌بار باشد.» بنابراین باید به گفته یک کارشناس مسائل آب: «به هر نحو ممکن از تشدید افت آب‌های زیرزمینی و فرونشست زمین جلوگیری کرد.» کاری که اگر از ابتدای ثبت اولین فرونشست دشتی در اوایل دهه هفتاد در دشت مهیار انجام شده بود، حالا آبخوان‌های دشت‌های اصفهان مملو از آب بود و زمین جوان آن دچار ترک و گسل‌های بزرگ نمی‌شد.

هر روزی که در دوران بحران آبی بر اصفهان می‌گذرد، خط اصلی برنامه مبارزه با خشک‌سالی رقیق تر شده و به این جمله دستوری ختم می‌شود:« به هر نحو ممکن باید از هدر رفت سرمایه ملی جلوگیری کرد.»

استاد دانشکده عمران دانشگاه صنعتی اصفهان، علت اصلی فرونشست زمین در مناطق خشک و نیمه خشک را برداشت بیش از حد ظرفیت آب‌های زیر زمینی دانسته و می‌گوید:« فرو نشست ممکن است عوامل دیگری هم مثل انواع گودبرداری، حفر تونل، مترو و... داشته باشد؛ اما وقتی در سطح بسیار وسیعی مانند دشت اتفاق می‌افتد، یکی از دلایل اصلی اش می‌تواند برداشت بی رویه از آب‌های زیر زمینی باشد؛ به خصوص در مناطقی که دشت به لحاظ جنس خاک نایکنواخت و رسی بوده باشد.»

حمیدرضا صفوی می‌گوید:« وقتی رس آبش را از دست می‌دهد به طور نقطه ای و حوزه ای فرونشست‌ها و فرو چاله‌هایی به وجود می‌آورد. به خصوص در کل منطقه اصفهان که بافت رسی در خاکش زیاد است، این مسئله خودش را نشان داده و از قدیم، از سمت مرق این‌گونه بوده است.»  

اما فرونشست شهری در قسمت شمال اصفهان مثل منطقه 15 شهرداری به کرات خودش را نشان داده و می‌دهد. او می‌گوید:« اگر به عاشق آباد بروید، متوجه می‌شوید که دیوارها دارد ترک می‌خورد. عمده علت آن برداشت بیش از حد آب‌های زیر زمینی و عدم تغذیه آن است.»

 اما آیا این رویه ادامه پیدا می‌کند؟ این استاد دانشکده عمران می‌گوید:« بستگی به این دارد که آیا برداشت از آب‌های زیرزمینی ادامه پیدا می‌کند یا نه. ولی مهم‌تر این است که ما جلوی گسترش آن را با کنترل برداشت‌ها بگیریم وگرنه زمین به حالت قبل از خودش بر نمی‌گردد. وقتی ساختمان‌های بلند داریم و فرونشست اتفاق می‌افتد، عوارضش می‌تواند زیاد باشد. سیستم‌های خطی که می‌توانند با زمین درگیر باشند مترو زیرگذرها و ... می‌تواند فاجعه بار باشد.» 

مسئله اما به همین جا ختم نمی‌شود. یک کارشناس مسائل آب می‌گوید:«حتی اگر آب به زمین مناطق فرونشسته تزریق شود، هم به دلیل پر شدن خلل و فرج‌های خاک، حاصل چندانی نخواهد داشت.» 

این یعنی امنیت زمینی در دشت‌ها نابود می‌شود؛ چنان‌که به گفته مدیر کل مدیریت بحران استانداری اصفهان: «در چند ساله گذشته در دامنه شهر فریدن حدود ۳۰۰ واحد مسکونی به دلیل فرونشست دچار خسارت شده اند.»

علی بصیری می‌گوید: « مبحث فرونشست زمین در اصفهان، بحث مشخصی است  که در اثر  افت ذخیره آب زیرزمینی و از بین رفتن فشار بین ذرات خاک به وجود می‌آید.» بنابراین  فشار که برداشته شود، فضای خالی به ناگهان با نشست زمین حادث می‌شود. مسئله ای که به نظر او« غیر قابل برگشت است.»

 بصیری اشکال دیگری را هم مطرح می‌کند و آن اینکه: « با فشرده شدن آبخوان‌ها، ظرفیت آنها از دست می‌رود» و ظرفیت آبخوان که از دست برود، یعنی نه تنها زمین آبی برای مصرف به ما نمی‌دهد، بلکه پیامدهای جبران ناپذیر دیگری هم به دنبال خواهد داشت که او آنها را به مسئله ایجاد «ترک» و «شکاف»‌هایی که در زمین ایجاد می‌شود نسبت داده و می‌گوید: « بعضی اوقات عرض، طول و عمق این ترک‌ها به اندازه ای زیاد است که ممکن است آسیب‌های فیزیکی عمده‌ای را به منازل مسکونی، تاسیسات زیربنایی، کارخانه‌ها و به ویژه جاده‌ها وارد آورد.»

 تنها راه حل ممکن به نظر این کارشناس، چیزی نیست جز اینکه « از افت بیشتر آب‌های زیرزمینی به هر نحو ممکن از همین لحظه جلوگیری کرد تا میزان نشست‌ها بیش از این نشود و‌گرنه ظرفیت ذخیره‌سازی روز به روز کم و کمتر می‌شود.»  اما چرا این مسئله طی سه دهه اخیر اندک اندک زمین اصفهان را زمین زده است؟ این کارشناس مسائل آب می‌گوید:« چندین علت اصلی دارد که نخستین آن، بحث حفر چاه‌های غیرمجاز در برخی مناطق است و دومین، برداشت اضافی از چاه‌های مجاز.» 

او ادامه می‌دهد:« در بسیاری از مناطق چاه‌های غیرمجاز حفر شده اما مطابق با پروانه ای که صادر شده، برداشت نمی‌شود؛ بلکه این میزان بیشتر از حجم مصوب است و همین مسئله موجب فرونشست می‌شود.»

 به اعتقاد بصیری: «جبران این افت بسیار مشکل است و تاثیری هم روی بازگشت ظرفیت آبخوان‌ها ندارد.»

 از سوی دیگر منصور شیشه‌فروش در گفت‌وگو با رسانه‌ها عنوان کرده است که پدیده فرونشست زمین مخصوص اصفهان نیست و اکثر استان‌های کشور به دلیل خشک‌سالی‌ها درگیر این مسئله هستند. او دشت‌های برخوار، مهیار، گلپایگان، کاشان، دامنه، داران و دشت اصفهان را به دلیل برداشت بی رویه از آب‌های زیر زمینی درگیر فرونشست زمین اعلام کرده و گفته است: « شناسایی محدود‌ه‌هایی که متاثر از پدیده فرونشست هستند و تعیین نرخ فرونشست توسط سازمان نقشه‌برداری کشور انجام می‌شود و مشخص کردن اینکه هر منطقه چقدر تحت تاثیر پدیده فرونشست بوده، از جمله اقدامات تشخیصی در این باره است.» مدیر کل بحران استانداری اصفهان همچنین گفته است:« برای پیشگیری‌های بیشتر در زمینه فرو نشست، ممنوعیت برداشت آب در دشت‌هایی که دچار بیشترین فرونشست هستند، توسط آب منطقه ای اعلام و روی چاه‌های کشاورزی کنتور هوشمند نصب شده است، همچنین حدود ۵۰۰۰  حلقه چاه‌ غیر مجاز مسدود و ۶۲ تیم گشت وبازرسی به منظور کنترل این موضوع مشغول فعالیت در این زمینه هستند.» 

 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/107234

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی