ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

شرح جامعه شناسانه یک مسئله تاریخی

تاریخ درج : شنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۷
شماره روزنامه: 
روایتی نو از رابطه ایران و غرب در «تضاد غرب و شرق»

محمدحسین اعتزازیان

 

 

هرچند پس از انقلاب اسلامی، رابطه ایران با کشورهای غربی همواره دچار چالش بوده، اما به نظر می رسد در تالیف آثار مکتوب آن چنانکه باید به ریشه های تاریخی این موضوع پرداخته نشده است. اگر کتاب های آموزشی مدرسه و دانشگاه را نمونه‌ای از روایت رسمی جمهوری اسلامی از این ریشه ها بدانیم، معمولا  رابطه ایران و غرب به صورت پیوسته نهایتا تا دوره صفوی بررسی می شود. پروفسور فرامرز رفیع پور، عضو فرهنگستان علوم ایران، در کتاب «تضاد غرب و شرق» تلاش کرده ریشه های رابطه فعلی ایران و کشورهای غربی را از دوران باستان تا جمهوری اسلامی بررسی کند.

 

«تضاد غرب و شرق» آنچنان که رفیع پور در مقدمه کتابش آورده حاصل بسط ، تعمیق و تکمیل یک پژوهش علمی با عنوان «تعامل بهینه ایران با کشورهای مهم» است که در اواخر دهه هشتاد به پیشنهاد فرهنگستان علوم ایران انجام می گیرد. تلاش نویسنده در این کتاب بررسی رابطه ایران و کشورهای غربی از دوران باستان تاکنون است. «تضاد غرب و شرق» همچون دیگر آثار رفیع پور با دیدی جامعه شناسانه به روایت تاریخ این رابطه ، در شش بخش می پردازد.

 

     ایران، اولین کشور دنیا
رفیع پور در فصل اول کتاب خود با در نظر گرفتن ایران به منزله «اولین کشور دنیا» وضعیت ایران در زمان هخامنشی را تشریح می کند : «آنطور که تاریخ نویسان غربی می نویسند ، جهان فقط از ایران تشکیل شده بود و یا ایران به معنی جهان آن زمان بود. زیرا در آن زمان نه روم وجود داشت و نه اروپا ، چه رسد به آمریکا و روسیه که در حدود دو هزار سال بعد به وجود آمدند.» وی در ادامه ضمن تشریح شکل گیری مقدونیه ، از نقش کلیدی ارسطو در حمله اسکندر به ایران یاد کرده و نحوه روایت مورخان غربی از آن را از ریشه های شکل گیری تضاد غرب و شرق ارزیابی می کند.او در ادامه نحوه شکل گیری امپراتوری روم را تشریح کرده و به فرآیند رشد دین مسیحیت به عنوان دین رسمی غرب می‌پردازد. همه این مطالب در رابطه با ایران و به صورت دقیق و با استناد به اسناد تاریخی و پژوهش های دست اول تشریح شده است. در واقع خواننده با مطالعه این بخش می تواند نمایی کلی و دقیق از جایگاه ایران در جهان در آن دوران به دست آورد.

 

     کلیسا و حاکمیت هزارساله تجاوز
«تضاد غرب و شرق» در سه بخش بعد، با تشریح وضعیت اروپا از قرون وسطی تا فروپاشی شوروی ادامه می یابد. نویسنده در این بخش ها تلاش می کند ضمن روایت تاریخ به صورت منسجم، نظر خواننده را به وجود تضادهای ریشه ای میان کشورهای غربی جلب کند. تشریح نحوه شکل گیری کشورهای فرانسه ، آلمان و انگلستان به درک این تضادها کمک می کند. همچنین پیدایش نظام پاپی در این سه بخش مورد توجه قرار گرفته است : «از زمان فروپاشی امپراتوری روم با آن عظمتش، در اروپا یک دوره افول آغاز شد که تقریبا 1000 سال به طول انجامید. ساختارهای مدیریتی ، نظامی و اقتصادی سرزمین ها به هم ریخت. فرهنگ تجاوز امکان رشد بیشتر یافت. قدرت های کوچک به نابودی یکدیگر می پرداختند .  . .  تنها قدرتی که در این زمان به طور مستمر رشد کرد و توانست به جای امپراتوری روم بنشیند و به یک قدرت مطلقه پایدار تبدیل شود ، کلیسای روم بود که برای تقویت قدرت و حفظ سلطه مطلقه خود ، مانع رشد گروه های دیگر می شد.»

 

     کشورهایی که قد کشیدند . . .
بخش پنجم «تضاد غرب و شرق» به تشریح مفصل وضعیت کشورهای غربی پس از فروپاشی شوروی اختصاص یافته است. نویسنده در این بخش ، وضعیت کشورهای روسیه، آلمان ، فرانسه ، انگلستان و آمریکا را به صورت جداگانه بررسی و رابطه آنها را با یکدیگر تشریح کرده است. در بخشی از فصل مربوط به وضعیت کشور آلمان می خوانیم: «باید تاکید کرد آلمان نیز مانند ژاپن ، در کنار گسترش قدرت اقتصادی ، به دنبال گسترش قدرت نظامی خود نیز هست و برای اینکه اهداف قدرت طلبانه اش جلب توجه اذهان مردم و سیاستمداران دنیا را نکند ، با انتخاب دو زن به عنوان صدراعظم و وزیر دفاع ، تصویری از دو شخصیت زن بی آزار و مادرانی مهربان را می نمایاند که اهداف اصلی را خوب می پوشانند.»  رفیع پور در ادامه در فصل مربوط به آمریکا، به علل جذابیت این کشور پرداخته و وضعیت پیشرفت علمی ، نظامی ، اقتصادی و فرهنگی آن را به صورت جداگانه نشان داده است.

 

    راه های متفاوت ایران  در رابطه با کشورهای غربی
«تضاد غرب و شرق» تاکید زیادی بر تفاوت های اساسی رابطه ایران با هریک از کشورهای غربی دارد. نویسنده در بخش ششم کتاب، با تحلیل شخصیت های موثر کشورهای غربی به اهمیت آنها در تعیین سیاست ها در قبال ایران (در ذیل یک سیاست کلی واحد) پرداخته و رابطه ایران با هر یک از این کشورها را با جزئیات دقیقی تشریح کرده است: «فرانسه در ایران هم در قبل از انقلاب و هم بعد از آن ، جایگاه مناسبی داشته و دارد . . . در فرآیند رفتن شاه، فرانسه تجربه و سیاست عمیق خود مبنی بر حفظ سران مخالف کشورها را بسیار خوب به کار بست . . .  در زمینه فرهنگی نیز فرانسه در ایران فعال بوده است. مهم‌ترین اقدام آن گسترش زبان فرانسه در دانشگاه‌های ایران ، به عنوان یکی از رشته های مهم با تعداد زیاد دانشجویان است . » رفیع پور برای تشریح هر یک از این جملات، چندین پاراگراف آمار و اطلاعات ارائه داده است.  وی در صفحات پایانی کتاب خود ، تشریح وضعیت کنونی رابطه ایران با کشورهای غربی را بر پایه وضعیت تاریخی آن قرار داده و از مجموع این دو، راه حل هایی برای آینده استخراج کرده است. «تضاد  غرب  وشرق» همچنان که به وجود روح تجاوز و استعمار در کشورهای غربی تاکید می کند به انتقاد از برخی سیاست های خارجی ایران می پردازد: «ما با کشورهای غالب ، انواع تضادها را در جبهه های مختلف باز کرده ایم ، آن هم به طور آشکار. در حالی که در صحنه جهانی کشورهای رقیب ، فقط در سطح منابع اقتصادی ( و البته آماده سازی زمینه فرهنگی، سیاسی  آن) در تضاد قرار دارند و نه در تضاد شدید دینی و ارزشی ؛ ما با آن کشورها در تضاد سیاسی، تضاد نظامی، تضاد مذهبی و از همه بدتر تضاد لفظی آشکار قرار داریم . . . .»

 

     یک تاریخ منسجم برای همه مردم
« از هردری حرف می‌زند ، گاهی از تاثیرات افکار انحرافی داروین در تاریخ نگاری می گوید و گاهی به جدال همیشگی حق و باطل در قالب جنگ میان شیطان پرستان و خداپرستان می پردازد. در تمام علوم سیاسی،  اجتماعی ، تاریخ ادیان، ریاضیات و . . . نصفه نیمه و با غلط های بسیار صحبت می کند و به قول خودش اقیانوسی به عمق یک وجب است. از مراسمات مذهبی تا پاتوق های اینترنتی و رسانه های تصویری (و گاهی حتی در محافل علمی) حضور دارد.» احتمالا این اوصاف به گوش شما آشناست و شاید مصادیقی از آن را نیز می شناسید؛ افرادی که در هر زمینه ای صاحب اطلاعات پراکنده هستند و به خود اجازه می دهند به نظریه پردازی بپردازند. رفیع پور در دو کتاب اخیرش تلاش دارد حقایق را از میان همه تصورات و اطلاعات پراکنده که مردم از چنین شخصیت هایی دریافت کرده‌اند، بیرون بکشد و در قالبی علمی و منسجم ارائه کند. او در همه این زمینه ها با وسواس زیادی ، اصل علمی بودن ِ داده ها را معیار کار خود قرار داده و به یک نظام منسجم و مستحکم رسیده است. به این سبب می توان «تضاد غرب و شرق» را در ادامه کتاب قبلی او،  «دریغ است ایران که ویران شود . . . »،  دید و با مطالعه این دو ، تصویری دقیق از شرایط کلی ایران در ابعاد داخلی و خارجی به دست آورد.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/84925

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی