ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

مآثر الباقریة

تاریخ درج : سه شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷
شماره روزنامه: 

سپهر رمضان پور

 

 

پس از مرگ آقا محمد خان قاجار و روی کار آمدن فتحعلی‌شاه بر  رونق بازار دین داری و دین پروری افزوده شد و علمای شیعه اعتباری خاص یافتند. در آن دوره اصفهان که از مراکز بزرگ فقاهتی عصر بود مردی را به خود می‌دید که به‌واسطه اعتبارش در علوم دینی و اجرای حدود شرعی مانند فرمانروایی مستقل در اصفهان حکم می‌راند و اعتبار وی تا بدانجا بود که حتی فتحعلی شاه قاجار هم چاره‌ای جز مماشات با او نداشت. این مرد همان سید شفتی فقیه بزرگ ونام آشنا است. سید که ثروت فراوانی داشت و به‌گفته  تنکابنی در قصص العلما، «چهار صد کاروانسرا و افزون از هزار باب دکان» تنها بخشی از دارایی او را تشکیل می‌داد٬ قسمت بزرگی از ثروت خود را صرف ساخت بنایی کرد که امروز آن را با نام مسجد سید می‌شناسیم و از شاهکارهای معماری قرن سیزدهم هجری است. اما این تنها خدمت فرهنگی سید در این دوره محسوب نمی‌شود؛ بلکه وی در ادب‌پروری و شکوفایی ادبی شاعران اصفهانی هم‌عصر خویش هم نقش به سزایی داشت. آوازه سید که تا اقصای هند و ممالک عربی رفته بود، باعث شد شعرای زیادی به مدح وی بپردازند. سید هم بر حسب مورد و اقتضای خواهش سراینده وی را صله‌ای درخور توجه می‌فرستاد؛ برای یکی خانه می‌خرید٬ برای دیگری زندگی ترتیب می‌داد و به شاعری دیگر جایزه ای چشمگیر می‌بخشید و اجمالا از این اشعار، دیوانی بزرگ و پراکنده فراهم آمده بود.وفا (زواره ای)از شاعران خوب سبک بازگشت که تحت  حمایت و عنایات سید بود، به او جمع آوری منتخبی از این مدایح را پیشنهاد کرد تا چنانکه متداول بود از آن تذکره ای پدید آورد و خواسته اش مورد قبول سید قرار گرفت. ازاین رو، وفا دست به کار شد و از شعرای مشهوری که با سید به نحوی در ارتباط بودند و به وی ارادت می ورزیدند ولی تا آن روز در مدح او سروده ای نداشتند، نیز در خواست شعر کرد و عموم آنها تقدیم کردند و سپس وفا این اشعار را به اضافه ترجمان حال شاعرانشان یک‌جا گرد آورد و از آن تذکره ای ساخت که به نام مآثرالباقریة معروف شد. این تذکره سوای فوایدی که در شناساندن عصر مولف دارد، مجموعه ای از اشعار شاعران سبک بازگشت است که امروزه بعضی از آنها گمنام هستند و دیوانی از آنان به جا نمانده است. تذکره مآثر الباقریه درمقایسه با تذکره‌های موجود هم عصر و مشابه خود، از دقت زیادی در ارائه اطلاعات و کثرت و تنوع مطالب ادبی و تاریخی برخوردار است.اما بیجا نیست که کمی درباره وفا و مرتبه او در شاعری سخن بگوییم. وفا نزد پدری متمول به نام سید محمد طباطبایی زواره ای بزرگ شد. ایام صباوت را در زادگاهش گذراند و به تحصیل علوم دینی و ادبی پرداخت، یاران نزدیک و هم درسان او مظهر و مجمر بودند.میرزا ابوالحسن جلوه، فیلسوف نامدار عهد قاجار، فرزند مظهر است.هم‌درس دیگر وفا، مجمر نیز از شاعران به نام سبک بازگشت است که در غزل تتبع شعر سعدی می‌کرد. وفا در ایام جوانی توسط همین دوست خود به محضر فتحعلی خان صبا، ملک‌الشعرای دربار فتحعلی‌شاه راه یافت و صبا وی را به گرمی پذیرفت و آهسته آهسته او را کشف کرد و دریافت که اگرچه وفا در شعر مرتبه بی نظیری ندارد اما در نقد و فنون آن ممتاز است. بنابر این به گفته  صاحب، «مدایح معتمدیه» گاه با او به جرح و تعدیل اشعار می‌پرداخته است. در مدت ده سالی که وفا ساکن تهران بود، بزرگ‌ترین اشتغال او شعر و شاعری بود. از طرفی وفا سعی در رسوخ در دستگاه دیوانی داشت که متاسفانه این امر باعث شد بیشترین اشعار او امروزه در دست نباشد. فاضل خان گروسی که بسیاری از سروده های وفا را در آن مدت دیده بود در «انجمن خاقان» شعر او را با پختگی درنهایت کمال توصیف می‌کند. هنگامی که حاج محمد حسین خان صدر اصفهانی به صدارت عظمای فتحعلی‌شاه رسید، موقعیت فراخی برای وفا پیش آمد  و وفا چند سالی را در مصاحبت صدراعظم به سر برد و در این مدت صدر به فضل او پی برده و به‌گفته مذهب بهار، «فرزندان کامران خود را بدو سپرده ‌‍داشت». در این زمان میان وفا و ناظرالدوله، فرزند صدر اعظم الفت و تعلق‌خاطری به‌وجود آمد و گزک به دست بدخواهان او داد که در پوستین وفا افتند. ازاین‌رو این سخن مایه تخفیف صدراعظم شد و صدر دویست تومان از محل مالیات نطنز و اردستان مواجب سالیانه برای او تعیین کرده و برای دوری از دیدار پسرش٬ وفا را راهی اصفهان کرد‌. پس از سکونت در اصفهان بود که میان او و سید الفتی عمیق حاصل و این باعث شد تا تذکره مآثر الباقریه تالیف و نام و اشعار بسیاری از شاعران سبک بازگشت از دست تطاول ایام دور شده و تا امروز جاودان بماند.خوشبختانه این تذکره پر ارج به همت  دکتر مسجدی تصحیح و از سوی انتشارات مرکز اصفهان شناسی به زیور طبع آراسته شده است. آرزو داریم که اساتید گرانقدر اصفهان و مرکز اصفهان شناسی همیشه در معرفی و نشر این‌چنین میراثی کوشا و ساعی باشند.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/77523

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی