ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

مختصری درباره مفهوم قدرت و نقش آن در احساس ما به بدن‌هایمان

تاریخ درج : پنجشنبه ۲۸ شهریور ۱۳۹۸

مریم فروغی / نویسنده

گفتمان قدرت بدن‌های ما را آن‌طور که می‌پسندد و طبق میل خود، شکل می‌دهد، تغییر می‌دهد و احساس ما نسبت به بدن‌هایمان را دستخوش فراز و نشیب می‌کند. بدن زن و احساس زن نسبت به بدن، موارد مربوط به آن و گزاره‌های مطرح شده درباره‌ آن، همواره و در طول تاریخ به واسطه‌ سلطه‌ مردسالاری، میدان بروز این تجلیات قدرت بوده است. آنچه در این یادداشت در پی توضیحش هستیم، طرح بحثی اجمالی و البته مقدماتی درباره احساس شرم (در ارتباط با بدن) و گفتمان قدرت است. پیش از هرچیز بیایید تکلیفمان را با مفهوم قدرت روشن کنیم. قدرت از آن وجهی که در این یادداشت به آن می‌پردازیم، خلاف آن‌چه غالبا در رابطه با این مفهوم می‌پنداریم، لزوما سیاسی نیست. گرچه  مفهوم قدرت سیاسی را نیز می‌تواند در بر بگیرد. آنچه اینجا درباره قدرت مد نظر داریم، در رابطه با مفهوم گفتمان است. گفتمان (Discourse) که اغلب در اندیشه‌ معاصر از مفاهیم مد نظر میشل فوکو راجع به آن الهام گرفته می‌شود، در واقع گفتمان، محل به هم رسیدن دانش و قدرت است. عرصه‌ای که گرچه تعیین‌کننده‌ موضوعات نیست؛ لکن در اصل سازنده‌ موضوعات است. اما در این فرآیند مداخله‌ خود را پنهان می‌کند. آن دانشی که در هر دوره حایز برخورداری از قدرت می‌شود بر مفاهیم مطرح در جهان ما ،اعم از کوچک‌ترین تا بزرگ‌ترینشان، تاثیر می‌گذارد. در تمام طول این نوشتار بر این عقیده‌ایم که قدرت مفهومی مردسالارانه است. و البته مردسالاری امری فراگفتمانی،بدین معنا که اختصاص به گفتمان خاصی ندارد بلکه به طور مشخص در قالب گفتمان‌های غالب در می‌آید و به عبارت بهتر خود را به گفتمان‌ها حقنه می‌کند. حال که نسبتا با مفاهیم قدرت و گفتمان آشنا شدیم، بیایید کمی راجع به واژه‌ی بدن فکر کنیم. چه چیزهایی پیرامون این واژه به ذهنمان می‌رسد؟ چه احساسی در زمان فکر کردن به مفهوم بدن داریم؟ چندی پیش برای نوشتن این یادداشت، کاری را که اغلب برای یادداشت‌های روزنامه انجام می‌دهم پیش بردم. بدین صورت که از چند نفر از افراد به صورت اتفاقی همین سوالات مطرح‌ شده در بالا را پرسیدم. (مسلما نتایج قابل تعمیم نیست اما می‌توان ادعا کرد که تا حد زیادی بازنمایی‌کننده‌ نظر سایر افراد نیز باشد.) در میان جواب‌های مختلف، به واژه‌هایی نظیر حس بد، شرم، چاقی، تناسب، لذت و از این دست کلمات بسیار برخوردم. اگر یک بار این واژه‌ها را با خود مرور کنیم می‌بینیم که تمامشان حاوی سطحی از احساس به بدن هستند. حال برخی از این کلمات به طور مشخص دارای بار معنایی منفی (نظیر حس بد، شرم و جز آن) و دیگر کلمات حایز طیفی از احساس به بدن (نظیر لذت، تناسب اندام و جز آن) هستند. برخی از کلمات نیز هستند وزن ارزشی  و بار فرهنگی دارند؛ از جمله چاقی. درواقع این کلمه به خودی خود بیانگر سطحی از احساس به بدن نیست، بلکه دارای معنایی ارزش‌گذارانه در نسبت مابین فرهنگ بدن در هر جامعه و معنایی است که به آن داده می‌شود. درواقع ما در بیشتر مواقع با واژگانی بدن‌هایمان را تفسیر می‌کنیم که حاوی نسبت احساسی (غالبا منفی) هستند. از خلال پاسخ‌ها به سوالاتی که از افراد در میان واژگانی که راجع به بدن ذکر شده، «لذت» تنها واژه‌ای است که می‌تواند بیانگر احساس خوب به بدن باشد. اما خود این واژه نیز بیانگر آن است که بدن محملی برای لذت تصور می‌شود. در این میان اما شاید کمتر در اولین برخورد با این واژگان به نقشی که قدرت در القای این احساس به ما نسبت به بدن‌هایمان دارد فکر کنیم.اگر بخواهم طرح بحثی مقدماتی راجع به بدن و نسبت متقابل قدرت با آن داشته باشم، می‌توان ادعا کرد که دسته‌ای از نظریه‌پردازان بر این باورند که بدن یکی از محل‌های منازعه‌ گفتمان‌ها و مسئله‌ قدرت است. به‌واقع گفتمان مسلط از ما و بدن‌هایمان آنچه می‌خواهد را می‌سازد. این‌ ما نیستیم که با داشتن کمی اضافه وزن سرشار از حس بد می‌شویم؛ این گفتمان سلامت است که به ما می‌گوید بدن دارای اضافه وزن (حتی در کمترین میزانش) بدنی خواستنی، دوست‌داشتنی و دارای امکان لذت بردن نیست. در این میان قدرت مسلط (سیاسی) در هرکجا رویکردی به بدن دارد. در زمینه‌ اجتماعی-سیاسی ما، نسبت قدرت با تن، نسبتی شرم‌آگین است. بدن‌ها در جامعه‌ ما تحت تاثیر سطوح مختلف قدرت منضبط می‌شوند. بدن‌هایی که غالبا محملی برای گناه و منزلگاهی موقتی برشمرده می‌شوند، لکن در اثر رویارویی با گفتمان‌های جدید، سطحی از اهمیت را پیدا کرده‌اند. گفتمان‌هایی که سلامت بدن را در گرو زیبایی موردپسند خودشان قرار می‌دهند و ساز و کار اقتصادی-فرهنگی پشت آنها نیز چنین نگاهی را تقویت می‌کند. شاید بی‌راه نباشد که بدن‌ها را میدان منازعه‌ گفتمان‌ها بدانیم. از تجلیات این منازعه، برچسب ‌خوردن سبک پوشش گروه‌های مختلف اجتماعی بر اثر نوع مدیریت بدن و نمایش بدن است.

 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/101105

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی