ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

مصرف بی‌رویه آنتی بیوتیک‌ها و بروز طاعون مدرن(24)

تاریخ درج : یکشنبه ۲۳ دی ۱۳۹۷
شماره روزنامه: 

انتقال عمودی و افقی از روش‌های ایجاد مقاومت در میکروارگانیسم‌هاست که در شماره پیشین به آن اشاره شد.نخست از طریق رشد ارگانیسمی که مقاومت نشان می‌دهد و ما به آن انتقال عمودی می‌گوییم و مسیر دوم انتقال ژن‌های مقاوم است که به آن انتقال افقی می‌گوییم. انتقال ژن‌ها از پدر بزرگ و مادر بزرگ‌ها به والدین و سپس به کودکان است که بدین‌ترتیب تا یک نسل ادامه دارد و انتقال عمودی است. وقتی آنتی‌بیوتیک‌ها در محیط هستند، باکتری‌‌هایی که مقاوم هستند، رفتاری مشابه از خود نشان می‌دهند. آنها تقسیم شده، تولید مثل کرده و انتقال ژن صورت می‌گیرد. در این مسیر باکتری‌‌های حساس نیز مهار یا کشته می‌شوند. انتقال افقی به صورت طبیعی در گونه اتفاق می‌‌افتد و ژن‌‌های مقاوم در این انتقال انتشار می‌‌یابند. بنابراین باکتری از طریق آنتی ‌بیوتیکی که ممکن است عامل نابود کننده آن باشد، به شکل مقاوم‌ تر زنده می‌‌ماند. زمانی که آنتی ‌بیوتیک‌‌ها در اطراف ما هستند، مقاومت به نفع جمعیت‌های میکروبی است. فلسفه اینکه چگونه باکتری از خود مقاومت نشان می‌‌دهد جالب است. برای مثال یک دوز کم از آموکسی سیلین، تقریبا جهت نابودی همه پنوموکوکوس‌ها کافی است. در یک جمعیت با یک میلیون پنوموکوکوس امکان دارد تنوع ژنتیکی کوچک به صورت تصادفی و شانسی اتفاق افتد و آن مقاومت به آموکسی‌ سیلین است. پس از آنکه 999999 باکتری کشته شدند باکتری‌های باقیمانده تکثیر و به واسطه تغییرات ایجاد شده از طریق آموکسی‌ سیلین، جای مناسب و مطلوبی پیدا کرده و جمعیت غالب می‌شوند و در نهایت باکتری مقاوم از طریق سرفه یا عطسه انتشار می‌یابد. حال تصــــور کنیــد فردی، دوز بالا از آمــوکسی‌ سیلین را دریافت کند. همه پنوموکوکوس‌های حســـــاس در بــدنــش از میان رفته و از بین باکتری‌‌هایی که مقاومت بیشتری پیدا کرده، تنها یک باکتری زنده مانده و نجات می‌یابد و این مقاومت به سرعت انتشار می‌یابد. گاهی اوقات یک سویه مقاوم، ژن‌‌های جدیدی را از باکتری دیگری از طریق روابط جنسی به دست آورده، بدین‌ترتیب مقاومت بالایی به گروه‌های مختلفی از آنتی‌بیوتیک‌ها ایجاد می‌شود. گاهی نیز ممکن است یک ژن از ارگانیسمی به دست آید که به واسطه مصارف قبلی آنتی ‌بیوتیک‌ها قدرت یافته است. مدت زمان طولانی است که آموکسی‌ سیلین به کودکان دچار پنومونی و عفونت در بینی و گلو، تجویز می‌شود و بدین ترتیب با توجه به نقش خطر و منفعت این دارو، مقاومت آنتی ‌بیوتیکی ناشی از آن امکان پذیر  است. البته این وضعیت در هر کودک و با هر دوره مصرف دارویی اتفاق ‌نمی ‌افتد. گاهی اوقات گونه‌‌های مقاوم ظاهر ‌نشده، سازگاری کمتری مشاهده می‌شود و حتی انتقال به کودکان دیگر نیز صورت ‌نمی گیرد. این وضعیت به نوعی، مانند یک بازی است که در هر کودک یا جامعه ‌ای اتفاق ‌نمی‌افتد و شانس، نقش بزرگی در ایجاد مقاومت باکتری به آنتی ‌بیوتیک دارد. البته باکتری مقاوم شده ممکن است شکست خورده یا حتی حذف شود که در بیشتر مواقع این وضعیت پیش می‌‌آید، اما ممکن است تعداد زیادی از آنها نیز به مدت چندین سال بر این وضعیت، پافشاری کنند. در این میان، مقاومت به پنی‌سیلین به کندی اتفاق می‌‌افتد، اما مقاومت به ترکیبات ماکرولید‌(مانند اریترومایسین، کلاریترومایسین، آزیترومایسین)، تتراسایکلین ‌(مانند داکسی سایکلین)، فلوروکینولون ‌(مانند سیپروفلوکسازین) و نیتروایمیدازول‌ (مانند مترونیدازول) رو به افزایش است. این در حالی است که والدین به این موضوع آگاه نیستند یا توجهی به آن ندارند و بدین ترتیب مقاومت به آنتی‌ بیوتیک در یک جامعه توسعه می‌‌یابد. مادر برای درمان عفونت گوش فرزندش به پزشک مراجعه می‌‌کند. پزشک در خصوص تجویز دارو به مادر توصیه می‌کند که در مورد عفونت وسواس نشان می‌دهد و این مشکل با گذشت زمان برطرف می‌‌شود. مادر در پاسخ می‌گوید دخترم مدت طولانی است که از عفونت گوش ناراحت است. آیا می‌‌توان برای رفع مشکل به او آنتی‌ بیوتیک داد؟ پزشک می‌گوید در بیش از 80 درصد، این قبیل مشکلات، ویروسی است و عامل آن باکتری نیست. بنابراین آنتی ‌بیوتیک راه حل مشکل نخواهد بود و این مکالمه ادامه دارد...

دکتر زهرا اسفندیاری، مسئول واحد تحقیق و توسعه معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

url : http://www.isfahanziba.ir/node/88482

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی