ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

معلم، الگویی تاثیرگذار بر جامعه

تاریخ درج : پنجشنبه ۲۰ دی ۱۳۹۷
شماره روزنامه: 

هومن بصیرت*

 

 

الگو به معنای اسوه، مدل، نمونه، قهرمان، مثال و سرمشق است. پدر و مادر به عنوان الگوهایی برجسته که نقش بسزایی در رشد و شکل‌گیری هویت فرد دارند، برای اولین بار در بافت خانواده بر فرد تاثیر می‌گذارند. والدین، خود تابع الگوهای فرهنگی هستند که زمانی تاثیری ژرف بر آ‌نها گذاشته است. این چرخه تاثیرپذیری فرهنگی سالیان سال است که در حال تکرار بوده و ما هر ساله شاهد الگوهایی تکراری هستیم که از طریق فرهنگ، در حال انتقال از نسلی به نسل دیگر  هستند. یونگ (۱۹۶۱-۱۸۷۵) روانشناس و متفکر سوئیسی از این الگوها با نام کهن‌الگو یاد کرده است. نحوه شکل‌گیری کهن‌الگوها  از نظر یونگ این است که «افراد، تصاویر باستانی گوناگونی مطابق با فرهنگ خود تشکیل می‌دهند، اما خودِ الگوی باستانی همیشه یکسان است. همه انسان‌ها با شخصیت‌های باستانی آشنا هستند که در افسانه‌ها و داستان‌های پریان می‌آیند، این الگو‌ها شامل پیرزن، آدم حقه‌باز، جوانک، ابله، آدم بده و ... هستند». در فرهنگ ما ‌الگوهای زیادی وجود دارند، نظیر  رستم به عنوان قهرمانی حماسه‌ساز و سیاوش که نمادی از پاکی است. کهن‌الگوهای منفی و منفور نیز وجود دارند که به مخالفت با جامعه برمی‌خیزند، منافع فردیشان را به منافع جمعی ترجیح می‌دهند و راه سلطه‌گری و بیداد را در پیش ‌می‌گیرند. جایگاه کهن‌الگو‌ها در ناخودآگاه جمعی انسان‌ها است، عمیق‌ترین لایه ذهن انسان که ریشه در حیات اجداد بشر دارد. محتویات مثبت کهن‌الگو اگر به صورت ناخودآگاه نتوانند بروز پیدا کنند و سرکوب شوند، انرژی آنها به جنبه‌های منفی کهن‌الگو منتقل می‌شود و باعث بروز پریشانی‌های جدی و غیرقابل کنترل در روان انسان و جامعه خواهد شد. در فرآیند بروز کهن‌الگو و برهم‌کنش با دنیای خارج، بازنمودهای رفتاری متفاوتی به وجود می‌آید. حال اگر شرایط فرهنگی و طبیعی سرکوب‌کننده باشد، تمایل به انجام برخی از رفتارها که بر طبق الگوهای از پیش تعیین شده در ناهشیار جمعی‌مان نقش بسته کم شده و جــای خــود را به الـگـوهای منفی‌ نظیر کهن‌الگویِ دیو می‌دهد. حال اما چگونه می‌توانیم نقشی در راستای یا‌دآوری این کــهــن‌الـگــوهــا داشته باشیم؟ کـــهــن‌الـگـوهایی که از گذشته‌های دور برای ما به ارث گذاشته شده اســـت؟ پــاســـخ در نــقـش الگوسازی در جامعه نهفته است. الگوهایی که برای جامعه موثر و نافع هستند و هــمـچــنـیـــن الگوهایی که هـــدف و مــسـیــرشـــان ارزش‌های جمعی است. جــــامـــعــــه‌ای بـــا چــنـیــن الگوهایی، قطعا مردمانی به لحاظ فکری رشد یافته و با هویت کامل در خود دارد. الگوها آموزش نمی‌دهند، بلکه نقشی تربیتی در جامعه ایفا می‌کنند. الگوها رفتار می‌کنند و آموزه‌ها را در زندگی خود به اجرا می‌گذارند. انسان از طریق دیدن پرورش و از طریق شنیدن آموزش می‌یابد. به‌وسیله دیدن، نورون‌های آیینه‌ای در مغز که مدام در حال فعالیت هستند، تحریک می‌شوند، و زمانی‌که فرد در حال مشاهده است نوعی درکِ احساسی و مفهومی از عملکرد شخص مشاهده شونده درونش شکل می‌گیرد. این فرآیند باعث تقلید ناخودآگاه فرد از رفتاری می‌شود که مورد توجهش بوده است. ضعف در الگوسازی از جمله علل سردرگمی و بی‌هویتی نوجوانان و جوانان است و تا زمانی‌که رفتار شایسته و بایسته‌ای برای مشاهده وجود نداشته باشد، چگونه می‌توان انتظار رفتارهای صحیح در زمان‌های صحیح و در راستای بهبود جامعه از جوانان داشت؟ معلم درجایگاه فردی که می‌تواند نقش الگویی مثبت را در جامعه ایفا کند، جدای از نقش آموزشی خود، نقش تربیتی خطیری را نیز بر عهده دارد که باعث یادآوری کهن‌الگوها و تنقیش (شکل‌دهی) رفتار صحیح در دانشجویان است. اینکه معلم چطور رفتار می‌کند، مفهوم صحبت‌هایش چیست و تاثیری که بر متعلم می‌گذارد که اثرات آن بعدها در جامعه نمایان‌ خواهد شد. اگر معلم تنها دم از معرفت و درستی زند و هیچ رفتاری در راستای این ارزش‌ها از خود نشان ندهد و رفتارش در جهت سرکوب کهن‌الگوهای مثبت جامعه باشد، نه تنها نمی‌تواند الگویی موثر در جامعه باشد، بلکه می‌توان او را فردی مضر در فرهنگ‌سازی جامعه دانست. نوجوانی که مشاهده کننده این رفتار است پس از مدتی با مشاهده تقویت‌ها، پاداش‌ها و احترام‌هایی که از معلم خود می‌گیرد، رفتارش را تغییر داده و از رفتار معلم تقلید می‌کند، زیرا او هم به دنبال همان تقویت‌هاست. به همین منوال، بعد از گذشت چند نسل شاهد دور شدن از کهن‌الگوهای مثبت و حرکت به سمت کهن‌الگوهای منفی هستیم.باید دانست بر خلاف آنچه فکر می‌کنیم، چشمان دانش‌آموزان و دانشجویان بیش از هر چیز به شما معلم‌هاست و اگر از امروز الگوسازی را شروع کنیم و خود الگویی برای تک تک شاگردانمان شویم، به صورت خوشبینانه می‌توانیم امیدوار باشیم که در چند نسل آینده تغییرات مثبتی را ایجاد کرده‌ایم.
* کارشناس ارشد مشاوره خانواده

url : http://www.isfahanziba.ir/node/88342

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی