ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

نقش ریاضیات در معماری ایرانی

تاریخ درج : سه شنبه ۲۸ فروردین ۱۳۹۷
شماره روزنامه: 

قوس و طاق‌های ایرانی یکی از بارزترین نمادهای معماری ایرانی در بناها و عمارت‌های متعلق به ادوار مختلف تاریخی هستند که در ساختار هر بنا و عمارت با توجه به کاربرد آن از اشکال مختلفی استفاده شده است ضمن اینکه برای ترسیم و ساخت آنان می توان از روش‌ها و محاسبات دقیق ریاضی استفاده کرد.به گزارش ایمنا، اکبر زمانی، مدرس ریاضیات و  اصفهان‌شناسان، کتابی با نام «هندسه در هنر معماری و کاربرد آن در علم ریاضی» منتشر کرده است. به گفته زمانی بسیاری از بناهای باشکوه اصفهان حاصل همکاری ریاضیدانان و معماران است و امروز نیز برای خلق بناهای باشکوه معماران باید با ریاضیدانان همکاری کنند. زمانی در پاسخ به این سوال که در اصفهان قوس‌ها و طاق‌های زیادی وجود دارد که به گفته بسیاری نمادی از پیوند ریاضیات و معماری با یکدیگر است، آیا این گفته صحیح است؟ گفت :« بله صددر صد، در گذشته ارتباط خوبی بین معماران و ریاضیدان‌ها برقرار بوده است، معماران آن زمان ضمن بهره‌مندی از هنر با استفاده از علم که حاصل همکاری مشترک افراد علمی و معماران بوده است بناهای زیبا و باشکوهی را ایجاد کرده‌اند که امروزه نیز تحلیل بسیاری از آنان موجب شگفت‌زدگی بسیاری از معماران می‌شود، بسیاری از این قوس‌ها با بهره‌گیری از علم ریاضیات و هندسه و تنها با استفاده از پرگار و خط کش و با محاسبات ساده ریاضی شکل گرفته است.»

 

 

در فصل نخست  کتاب «هندسه در هنر معماری و کاربرد آن در علم ریاضی» به پیشینه ارتباط ریاضی‌دانان ایرانی با معماران و کاشی‌کاران سنتی و ارتباط ریاضی‌دانان و معماران اشاره شده، در فصلی به نقل از ابوالوفای بوزجانی ارتباط و جلسات زیاد این دو گروه آمده که به طرح مسائل مختلف ریاضی ختم شده است. در حالیکه امروزه این ارتباط به نوعی از بین رفته است. معماران امروزی تصور می‌کنند که برای طراحی نیازی به حضور ریاضی‌دانان ندارند و خودشان می‌توانند تمام مسائل را حل کنند، درحالی که ارتباط این دو (ریاضی و معماری) با یکدیگر موجب ساخت بناهای باشکوه حتی در دوران معاصر خواهد شد.
این اصفهان شناس در کتاب خود فصل دوم را با نام «ریاضی، تقریبــات حیرت انگیز در معــمــــــــاری»، به راه‌حل معماران برای حل مسائل دشوار اختصاص داده ودرباره اینکه  معماران چگونه این کار را انجام می‌دهند توضیح  داد: «معماران در ساخت این طاق‌ها به ابتکارات جالبی رسیده‌اند که از راه‌های بسیار ساده‌ای می‌توان این بناها را ایجاد کرد، در این کتاب به تفصیل به بررسی این طاق‌ها پرداخته‌ شده است اما برخی از این طاق‌ها نیز از راه‌های دشواری به دست آمده است.»به گفته زمانی در فصل سوم این کتاب از زبان معماران آن زمان به روش ساخت دو مربع نامساوی برای ساخت مربع بزرگ تر، تبدیل یک مربع به دو مربع، تبدیل یک مثلث با سه ضلع مختلف به یک مثلث، چگونگی ساخت پنج‌ضلعی منتظم از ابوالوفای بوزجانی و ۹ ضلعی توسط عبدالجبار نجم‌الدوله و نحوه استفاده از آنان در کاشی‌کاری‌ها و هنر معماری اشاره است.

 

 

 

وی با تاکیدبر اینکه در مسجد جامع اصفهان تقسیمات زیبایی دیده می‌شود که حاصل درآمیختگی هنر و ریاضی است، گفت: «در مسجد جامع تقسیمات زیادی مشاهده می‌شود که حاصل ترسیمات ساده ریاضی است که حتی در کتاب به صورت مفصل و با استفاده از طرح مسائل ریاضی نحوه رسم این طاق‌ها را برای فهم بیشتر دانش‌آموزان و دانشجویان توضیح داده شده است.»همچنین او به تفاوت شکل ظاهری طاق‌ها اشاره کرده است و علت اصلی تفاوت این طاق‌ها با یکدیگر را اینگونه بیان کرد:« تفاوت شکل این طاق‌ها بسته به نوع طاق (مرتفع و پهن) و حتی کاربرد آن دارد، به طور مثال اگر ارتفاع طاق زیاد باشد نوع محاسبات متفاوتی در مقایسه با طاق کم ارتفاع دارد که آن را به گروه‌های متعدد تقسیم‌ می‌کند.»به گفته این اصفهان شناس و نویسنده طاق‌های شاخ بزی تند برای طاق‌هایی که باربری زیادی دارند ساخته می‌شود و طاق‌های شاخ بزی کند تنها برای طاق‌های تزئینی که کاربری زیادی ندارد استفاده می‌شود که می‌توان قوس آن را به شکل‌های مختلفی ساخت، اما برای ساخت قوس‌های تند نیازمند استفاده از محاسبات دقیق ریاضی هستیم.زمانی در بخشی از کتاب به گنبدهای دوپوسته‌ای و حتی چندپوسته‌ای اشاره کرده است که نحوه شکل‌گیری آنان را به این صورت توضیح داد:«این پوسته‌ها برای مهار طاق‌ها به کار می‌روند، به عبارتی هر چه ارتفاع طاق بیشتر باشد برای مهارکردن آن از پوسته‌های متعددی استفاده می‌شود، نمونه طاق سه پوسته‌ای را می‌توان در گنبد مدرسه گوهرشاد مشاهده کرد.»

url : http://www.isfahanziba.ir/node/71858

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی