ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

نمایشنامه به مثابه راه حل

تاریخ درج : سه شنبه ۲۲ اسفند ۱۳۹۶
شماره روزنامه: 
گونه ای کتاب برای اصلاح فضای جامعه

روشنک موسوی

 

اگر از تک تک کسانی که دستی در کتاب و کتاب‌خوانی دارند بخواهید تا به شما بگویند اگر بتوان گونه‌های کتاب را در مقام مقایسه آورد، کدام‌یک می‌تواند وضعیت فعلی جامعه را تا حد زیادی به سمت‌وسوی اصلاح سوق بدهد، جواب‌های جالبی خواهید شنید. عمده افراد خواندن جامعه‌شناسی و روان‌شناسی و تاریخ را به‌عنوان راه برون‌رفت و صلاح می‌دانند، چراکه با اینان می‌شود علم جامعه را افزایش داد و تکرار و انجام اشتباهات تا حد زیادی جلوگیری کرد. عده‌ای خواندن شعر و رمان را برای لطافت روح و پرورش قوه تخیل پیشنهاد می‌دهند.

 

حتی عده ای هستند که پیشنهاد می دهند باید خواندن فلسفه در جامعه نهادینه شود و به صورت مستمر ادامه یابد، چرا که تنها فلسفه است که می‌تواند به ذهنیات و نیات ما انسجامی درونی بخشد و عمق و غنای لازم را به تفکرات ما دهد. ازنظر بسیاری هم خواندن اقتصاد و کتاب‌های مرتبط با آن می‌تواند جامعه را از این بن‌بست مالی و پولی نجات دهد. اما موضوعی که کمتر به آن توجه می‌شود تصاحب فضا و به اشتراک‌گذاری آن است. در عمده گونه‌هایی که از آن صحبت رفت، یک پیش‌فرض وجود دارد و آن‌ یک طرفه و کاملا حق‌به‌جانب بودن کتاب است. ما می‌خواهیم از رمان، شعر، داستان، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و علوم اقتصادی چیزی را یاد بگیریم و بر ذمه‌ کتاب است که این چیز را به ما یاد بدهد. بنابراین نوعی رابطه انفعال میان خواننده‌ کتاب با کتاب و نوعی رابطه‌ بالا به پایین از نویسنده‌ کتاب به خواننده‌ کتاب به وجود می‌آید. چگونه می‌شود این نقص که ازقضا یکی از موضوعات مهم در حوزه‌ کتاب است را پوشش داد؟

 

 

       نمایشنامه، فضایی برای گفت‌وگو
پیش از هر نوع نظام سیاسی اجتماعی و پیش از هر نوع قرارداد اجتماعی نوشته و نانوشته موضوعی که اهمیت دارد جمع شدن و ایجاد فضایی برای گفت‌وگوست. آن چیزی که بیش از هر چیز در جامعه‌ امروز ما دیده می‌شود نبود فضاهایی برای گفت‌وگوست. فضاهایی که در آن موقعیت صحبت شکل بگیرد و فرد بتواند در آن فارغ از هر نوع شعار و حرف‌های کلیشه‌ای و دور از ذهن ،صرفا به بیان خواسته‌ها و مختصات ذهنی خود بپردازد. در نمایشنامه بنابر آن نیست (به تبعیت از تئاتر که خود جزئی از تئاتر است) که اندیشه‌ای پیروز شود و اندیشه‌ای شکست بخورد. بر اساس موقعیت به وجود آمده هر کس به بیان نظر و دیدگاهش نسبت به آن موقعیت می‌پردازد.

 

 

      نمایشنامه، هم ذات پنداری و رواداری با دیگری
عمده شخصیت‌های نمایشنامه‌ها برای نمایشنامه‌نویس، مشقی اغراق گونه از تیپ‌ها و آدم‌های درون جامعه است. داستایوفسکی برای شرح شخصیت‌های نمایشنامه‌ نیکلای گوگول این موضوع را بازگو می‌کند که انگار شخصیت‌های گوگول را ما هرروزه اطراف خود می‌بینیم، اما قادر به تشخیص آنها نیستیم. در هیچ‌کدام دیگر از گونه‌های ادبیات چنین جایگزین بی‌نظیری بین شخصیت و تیپ و درنتیجه هم ذات پنداری با آنان رخ نمی‌دهد. شخصیت‌های خوب و بد ما می‌توانند غم و شادی، خشم و خوشحالی، اضطراب و آرامش، لبخند و گریه را در خود جای بدهند و خواننده به آنها به دلیل حمل کردن این احساسات حق بدهد. ما درباره درون شخصیت‌ها چیزی نمی‌دانیم، یا اینکه آن لحظه برای گفتن این حرف چه فکری کرده‌اند. بلکه تنها چیزی که می‌بینیم نظامی از سخن‌ها و بیان‌هاست و ما خواه‌ناخواه، چه درست بگویند چه اشتباه، چه راست بگویند و چه دروغ باید همه‌ حرف‌های آنها را بشنویم و آنها را به رسمیت بشناسیم. همان‌گونه که در اجتماع رخ می‌دهد و این وجه ممیزه‌ و نقطه گسست نمایشنامه از رمان و داستان است.

 

 

      تخیل و تصویر،  میراث تئاتر در نمایشنامه
به هیچ‌گونه نمی‌توان نمایشنامه را از صورت بصری آن یعنی اجرا جدا کرد. حتی نمایشنامه‌هایی که تاکنون هیچ‌کس نتوانسته آنها را به صحنه ببرد، همراه خود تک تصویرهایی از اجرا حمل می‌کند و خواننده هرلحظه موقعیت‌های نمایشنامه را بر روی صحنه‌ نمایش می‌بیند. این موقعیتی فوق‌العاده در اختیار خواننده قرار می‌دهد تا بتواند هرکسی را بنا به تجربه‌ زیستی خود برای هر نقش انتخاب کند و بازی او را روی صحنه برای خود مجسم کند. این موضوع خود به‌تنهایی عاملی پیش برنده است که می‌تواند به درک چندپاره از انسان‌ها و درنتیجه به تاخیر انداختن قضاوت در مورد آنها بینجامد. بنابراین در ذهن خواننده یک بازیگر اول تا آخر نمایشنامه را برای او بازی نمی‌کند بلکه بنا به آشنایی که با دیگر انسان‌ها در طول زندگی داشته هر تکه و هر موقعیت از هر شخصیت خود را نزدیک به یک نفر در تاریخ فرد می‌کند که این خود موضوعی استثنایی و منحصربه‌فرد در میان گونه‌های نوشته است.

 

 

      نمایشنامه، بازسازی گفت‌وگوی بدون خشونت
آخرین نکته‌ای که درباره‌ نمایشنامه باید به زبان آورد این است که نمایشنامه عموما فضای عاری از خشونت را برای خواننده پدید می‌آورد.فضای نمایشنامه عموما فضایی چندنفره برای گفت‌و‌گو و تعامل است و زمینه‌ نمایشنامه عمدتا بر همین تعارض‌ها و تقابل‌ها بستر گسترانده است. فضایی که در آن خواننده بااینکه به بعضی از فرض‌ها و حکم‌های جاری در آن معترض است اما جواب اعتراضات خود را در میان گفت‌وگوی بدون خشونت شخصیت‌ها پی می‌گیرد. شخصیت‌ها با دستور صحنه و میزانسن می‌توانند دوری و نزدیکی و همچنین اعتراض و تحسین خود را نسبت به گفت‌وگوهای نمایشنامه پیگیری کنند. ازآن‌جهت می‌توان نمایشنامه را ممتازترین نوع گفت‌وگو خواند. گفت‌وگویی که در آن هر کس سهم خود را از نمایش می‌گیرد و با خشونت در پی احقاق حقوق خود نیست.

url : http://www.isfahanziba.ir/node/70811

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی