ویژه نامه ها

اشتراک الکترونیکی روزنامه

CAPTCHA ی تصویری

شماره های پیشین

چهارباغ دوران ما؛ تولدی دیگر

تاریخ درج : دوشنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۸

نفیسه باقری/پژوهشگر جهاد دانشگاهی

شهر پیوسته در حال تغییر است. فضاها و عناصر شهری در این تحولات گاه تا مرز تخریب و نابودی کامل رفته یا با وجود پابرجا ماندن، در هیبتی نو متولد می‌شوند. خیابان چهارباغ به عنوان یکی از نمادین‌ترین فضاهای شهری اصفهان، از بدو طراحی تا به امروز عناصری را از دست داده و عناصری به آن اضافه شده است. چهارباغی که در دوره صفوی باغ‌راهی مخصوص کاخ‌ها و باغ‌های اعیان و اشراف بود و حضور عموم مردم در آن به ندرت اتفاق می‌افتاد، در دوره پهلوی خیابانی برای خواص و عوام به شکل توأمان بود. به این شکل که بزرگ‌ترین هنرمندان اصفهان در این خیابان مغازه و گالری داشتند، روشنفکران پاتوق‌های خود را پیدا کرده بودند و از سوی دیگر بستری گسترده برای حضور طبقه‌ای محذوف در این خیابان فراهم آمد که می‌توانستند از آن به عنوان تفرجگاهی مدرن سهم ببرند. بنابراین ضرورت‌های زمانه عامل تعیین‌کننده‌ای در تحولات چهارباغ در هر دوره بوده است؛ حتی اگر این تغییرات با آزمون و خطا و از دست رفتن بخشی از هویت قبلی همراه می‎‌شد.        بنابر آنچه گفته شد جریان تغییرات در خیابان چهارباغ ادامه خواهد داشت. این تغییرات، ناگزیر و پافشاری بر حفظ شمایل قدیم چهارباغ و عدم مداخله در آن امری محال است. پروژه پیاده‌راه‌سازی چهارباغ به‌عنوان سلسله‌جنبان این تغییرات مدتی است آغاز و بخش عمده آن انجام شده است. به نظر می‌رسد بازآفرینی چهارباغ زیر سایه سنگین گذشته تاریخی آن قرار دارد. به این نکته باید اشاره کرد که امروز این خیابان بیش از آنکه چهارباغ صفوی باشد، چهارباغ پهلوی و پس از آن است؛ با این حال از آنجایی که غالبا  تاریخ امری بسیار دور شناخته می‌شود، شمایل صفویِ چهارباغ همچنان جذابیت بیشتری داشته و آنچه به زمانه ما نزدیک‌تر است خارج از دایره اهمیت تاریخی می‌افتد. البته در انتخاب امر تاریخی واجد ارزش ملاحظات ایدئولوژیک نیز همواره در نظر گرفته می‌شود. چنانچه حکومت پهلوی ضمن تصویب قانون حفظ آثار ملی در 1309، با نگاهی سوگیرانه تمام ابنیه و اماکنی را که تا انقراض دوره زندیه در ایران ساخته شد، جزو آثار ملی به حساب آورده و به این ترتیب تعمدا آثار دوره قاجاریه که از اتفاق نزدیک‌ترین دوره به حکومت وقت بود، نادیده گرفته شد. امروز تغییرات در چهارباغ با همان رویکرد هر چه دورتر، تاریخی‌تر _چه از نگاه شهروندان و چه از نگاه برنامه‌ریزان رسمی_ پیگیری می‌شود. طرح احیای حوض‌های هفت‌گانه چهارباغ در دوره صفوی توسط مدیریت شهری هم ریشه در همین رویکرد دارد. جالب آنکه بخشی از مخالفت‌ها با این ایده نه به خاطر عدم سنخیت آن با نیازهای امروز ،بلکه به علت عدم تطابق نعل به نعل با الگوی اصیل حوض‌ها در دوره صفوی است. روند تحولات چهارباغ زیر سایه سنگین گذشته و در فضایی انباشته از ترس و تردید ادامه دارد. نگرانی از این است که نوستالژی‌های چهارباغ همچون سدی نفوذناپذیر آن را در بر بگیرد و آن را نه به خیابانی برای زیست روزمره شهروندان که به رؤیایی از شکوه سپری شده یک خیابان بدل کند، یا در حالتی بدتر با اقدامات عجولانه، ملغمه‌ای از کهنه‌گرایی بی‌سبب و نوسازی بی‌حساب و کتاب شود. اضافه بر همه این احوال، شهروندان بیشتر به دلیل تجربیات ناموفق پروژه‌های شهری در سال‌های اخیر به تصمیمات مدیریتی بی‌اعتمادند و نوع واکنش آنها به اقدامات نهادهای رسمی‌عموما سلبی و نفی‌کننده است.در نبود ایده‌های نو، معقول و مناسب زمانه، گذشته‌گرایی نه بهترین، اما آسان‌‌ترین راه حل است. بی شک چهارباغ برای اصفهان مهم است و این اهمیت تنها به گذشته تاریخی آن بازنمی‌گردد؛ این اهمیت به‌دلیل نقش قابل توجه چهارباغ در حیات جمعی شهروندان در همه دوران‌هاست که خاطرات و روایت‌هایشان به آن مکانت داده و از آن خاطر به این خیابان حس تعلق و احترام دارند. بنابراین شمایل چهارباغ زمانه ما باید از دل همان خرد جمعی برخیزد. پیاده‌راه شدن چهارباغ، فرصت حضور و بودن در این خیابان را بیشتر کرده است. قدم زدن در چهارباغ پیاده این روزها شبیه به مکاشفه است. آنچه در گذر سواره از چهارباغ پنهان می‌ماند، در حالت پیاده قابل کشف و مشاهده است. امروز اگر در چهارباغ قدم بزنید هنوز در جمع‌های کوچکِ مردمِ عادی صحبت از چند و چون این خیابان است و نوید زنده ماندنِ دغدغه‌هایِ مردمی‌را می‌دهد. چهارباغ این روزها در تسخیر عابران پیاده‌ای است که چشمه‌های خودجوش ایده هستند و به شکل کاملا نارسمی‌و اغلب بدون خودآگاهی چهارباغ امروز را نقش می‌زنند. ای کاش آ‌ن‌قدر صبوری و اعتماد وجود داشته باشد که در کنار طرح‌های زیرساختی مدیریتی، طراحی اصلی چهارباغ زمانه ما به همین لشکر پیاده نظام سپرده شود.  

 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/104025

اصفهان زیبا را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

 

ضمائم روز

پیوست‌ها

  

 

 

بایگانی