فرونشست اصفهان کنترل‌شدنی است

نشست «بررسی وضعیت فرونشست و راهکارهای مقابله با آن»با حضور دکتر قاسم‌زاده، شهردار اصفهان و سخنرانی علی بیت‌الهی از مدیران مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی برگزار شد

شست «بررسی وضعیت فرونشست در جهان و ایران و ارائه راهکارهای مقابله با آن» هم‌زمان با روز جهانی شهرسازی با حضور علی قاسم‌زاده، شهردار اصفهان و سخنرانی علی بیت‌الهی، مدیر بخش زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، روز گذشته برگزار شد.

سه شنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۰

در این نشست علی قاسم‌زاده، شهردار اصفهان گفت: شهرداری اصفهان برای تشکیل کارگروه کنترل فرونشست اصفهان با همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط آمادگی دارد و در این مسیر از دانش و تجربه نخبگان بهره خواهد برد. قاسم‌زاده اظهار کرد: در جامعه ما در ابتدا همه مشکلات تبدیل به التهاب می‌شود و تدریجا نگاه عالمانه به موضوع شکل می‌گیرد. وی با بیان اینکه این شرایط در عرصه اقتصادی، شهرسازی و دیگر عرصه‌ها هم حاکم است، گفت: امیدوارم فارغ از هیاهوها به پدیده فرونشست به عنوان پدیده شهرسازی و محیط‌زیستی نگاه کنیم و با توجه‌به شرایط موجود ایران، اصفهان و جهان بهترین اقدامات موجود را برای اجرا بررسی کنیم.
شهردار اصفهان بیان کرد: سعی خواهیم کرد اصفهان پیشگام در مواجهه درست با پدیده فرونشست باشد و به همت معاونت شهرسازی و همکاری دستگاه‌های ذی ربط کارگروهی را شکل خواهیم داد و فرایند کنترل این مخاطره را آغاز می‌کنیم. تلاش ما این است در این مسیر از دانش و تجربه خبرگان استفاده کنیم.

فرونشست؛ چالش اساسی در کشور

 وحید مهدویان، معاون شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان نیز در ادامه با اشاره به اینکه فرونشست یکی از چالش‌های شهری مطرح‌شده است، بیان کرد: این چالش پایداری شهرها را به مخاطره انداخته است. فرونشست زمین از نیم‌قرن پیش و برای اولین‌بار در دشت رفسنجان مشاهده شد و درحال حاضر، علاوه بر اصفهان استان‌های مرکزی، تهران، قزوین، کرمان، بخش‌های شمالی سیستان و بلوچستان و هرمزگان را دربرگرفته است و در برخی از نقاط ایران به بیش از 50 سانتی‌متر می‌رسد.
معاون شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان ادامه داد: در شهر اصفهان با استفاده از توان علمی و تخصصی نخبگان شهری، پروژه‌های متعددی در سنوات گذشته به دلیل آشنایی با فرونشست و ابعاد آن در شهر انجام شده؛ از جمله پروژه ریزپهنه‌بندی و مدیریت ریسک لرزه‌ای اصفهان که خروجی آن نقشه فرونشست زمین است. وی اظهار کرد: در حال حاضر پروژه برداشت و تصویربرداری سه‌بعدی از اراضی شهر اصفهان در حال انجام است که با بررسی تطبیقی آن با سال ۹۲ به نقشه پهنه‌های فرونشست در شهر اصفهان دست می‌یابیم.
در ادامه این نشست رسول میرباقری، رئیس کمیسیون عمران، معماری و شهرسازی با بیان اینکه فرونشست زمین یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های مهم در هر کشوری است، بیان کرد: بیش از 150 کشور درگیر این معضل هستند که یکی از آن‌ها ایران است.

فرونشست و دغدغه‌مندی درباره آثار باستانی

او با اشاره به فرونشست اصفهان افزود: فرونشست باعث شده تا در رابطه با آثار باستانی و تاریخی و سایر سرمایه‌های دیگری که در اصفهان وجود دارد، دغدغه‌مند شویم؛ چرا که برند اصفهان، امروز به خاطر فرونشست در خطر است و متأسفانه مدیریت کلان کشور و همچنین استان آنطور که باید و شاید نتوانسته بر این موضوع تمرکز پیدا کند و حداقل در درون استان به این موضوع بپردازد.
 این عضو شورای شهر با اشاره به اینکه هنوز کشت‌های نا بجا و برداشت‌های بی‌رویه در اصفهان اتفاق می‌افتد، ادامه داد: این‌ها مواردی است که فرونشست را روزبه‌روز در استان تشدید می‌کند و متأسفانه تدبیری برای رفع این مشکل هم اندیشیده نشده است.
منصور شیشه‌فروش، مدیرکل بحران استانداری نیز با اشاره به تغییرات اقلیمی در جهان بیان کرد: این تغییرات باعث شده تا دمای هوا گرم شود و شاهد ذوب زودهنگام یخ‌ها و آتش‌سوزی‌های گسترده و خشک‌سالی‌های بسیار باشیم. او با بیان اینکه سال گذشته با کاهش 40درصدی بارش‌ها در استان مواجه شدیم، بیان کرد: از سوی دیگر، زاینده‌رود، 13 ماه است که خشک است و آبی در آن جاری نشده و همین موضوع هم باعث تشدید کانون‌های گردوغبار شده. همچنین این موضوع باعث شده حدود 100 هزار هکتار از اراضی حاصلخیز استان کشت نشوند.
 مدیرکل بحران استانداری در ادامه با بیان اینکه از 53 مخاطره انسان‌ساز و طبیعی که در جهان شناخته شده است، در استان اصفهان 43 حادثه سابقه وقوع دارد، تصریح کرد: قانون هر دستگاهی را مکلف کرده که مخاطرات پیرامون خود را شناسایی کند. همچنین ضریب آسیب‌پذیری و تاب‌آوری را مشخص و سپس استراتژی را برای عبور از آن شرایط در کوتاه‌مدت و بلندمدت تعیین کند.
علی بیت‌الهی، مدیر بخش زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نیز با مقایسه فرونشست با زلزله، افزود: زلزله اثر موضعی دارد؛ درحالی‌که فرونشست به صورت روزانه انجام می‌شود و وسعت آن از شرق تا غرب از سواحل ژاپن، اندونزی، چین، پاکستان و عربستان و غرب آمریکاست. مدیر بخش زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بیان کرد: درست است که زلزله دارای تلفات جانی و مالی است، اما فرونشست زمین خودش را به یک‌باره نشان نمی‌دهد و آثار خاصی ندارد تا زمانی که به حد بحرانی برسد. فرونشست زمانی خودش را نشان می‌دهد که دیگر غیرقابل بازگشت است.
مدیر بخش زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی افزود: معتقدم زلزله کنترل‌شدنی نیست؛ ولی فرونشست پدیده‌ای قابل کنترل است؛ به‌طوری‌که در چند کشور نرخ فرونشست از 12 سانتی‌متر در سال به صفر رسیده است.
وی ادامه داد: نگاهی که برخی در مورد معضل فرونشست اصفهان دارند، هم از نظر روحی به مردم اصفهان ضربه می‌زند و از بعد اقتصادی هم برای سرمایه‌گذاران و گردشگری ایجاد لطمه می‌کند، اما اگر بتوانیم اصفهان را الگو و نمونه شهرهای جهان در غلبه بر فرونشست معرفی کنیم رویکرد را تغییر داده‌ایم.
به گفته او، فرونشست اصفهان را نباید قومی کرد؛ چرا که فرونشست، پدیده‌ای ملی است و باید در ظرف ملی حل شود؛ وگرنه دچار واگرایی می‌شویم و نمی‌توانیم آن را حل کنیم. برعکس زلزله که وقوع آن قابل کنترل نیست و در لایه‌های 10 یا 20 کیلومتری زمین رخ می‌دهد، فرونشست کنترل‌شدنی است و تمام آن‌هایی که برای کنترل فرونشست اقدام کرده‌اند، به نتیجه رسیده‌اند؛ بنابراین در اصفهان نیز این امرشدنی است و شهردار اصفهان به‌عنوان شهردار نمونه از طرف یونسکو در مقابله با فرونشست زمین و تغییرات اقلیمی می‌تواند شناخته شود.

اصفهان می‌تواند الگوی مقابله با فرونشست باشد

مدیر بخش زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به اینکه اصفهان می‌تواند به‌عنوان شروع‌کننده و پایلوت طرح مقررات ملی کاهش خطر فرونشست زمین در ایران در سه بعد کنترل خطر، کنترل آثار فرونشست و تاب‌آوری المان‌ها باشد، افزود: ظرفیت‌های اصفهان از نظر علمی بسیار بالاست و اساتید و کارشناس‌های بسیار خبره‌ای دارد؛ پس اصفهان می‌تواند الگویی برای شانگهای توکیو و شهرهای دیگر باشد.
بیت‌اللهی با بیان اینکه تاریخ اصفهان، تاریخی ملی است، بیان کرد: تمام آثاری که در این استان وجود دارند، تاریخ گویای کشور ما هستند و اگر این‌ها آسیب ببینند، تاریخ لطمه خواهد خورد.
او در ادامه با بیان اینکه در آمریکا حدود 44 هزار کیلومتر مکعب فرونشست برآورد شده است، بیان کرد: در کشور ایران از 30حوضه آبریز 29 حوضه دارای زون‌هایی است که فرونشست دارد. بنابراین فقط اصفهان با مشکل فرونشست روبه‌رو نیست. در ایران حدود یک‌سوم میانگین جهانی بارندگی رخ می‌دهد و حدود سه برابر هم تبخیر نسبت به، نرم جهانی اتفاق می‌افتد.
بیت‌الهی گفت: ایران به‌شدت کشور کم‌آبی است. به طور متوسط از یک هکتار باغ پسته در دنیا در کشورهای پیشرفته، 13 تن پسته برداشت می‌شود؛ درحالی‌که در کرمان از یک هکتار، یک تن پسته برداشت می‌شود. این درحالی است که 33 درصد اقتصاد ما به کشاورزی وابسته است. او ادامه داد: حدود 8 میلیون هکتار اراضی زراعی در کشور وجود دارد که در همه این زمین‌ها فرونشست زمین رخ داده است.
مدیر بخش زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با بیان اینکه حدود 35درصد اراضی کشور خیلی خشک است، بیان کرد: حدود 735 حلقه چاه و قنات در کشور وجود دارد. 66 درصد آب کشاورزی از آب زیرزمینی تأمین می‌شود؛ یعنی گستردگی آب‌های سطحی هم بسیار محدود است. تغییرات اقلیمی و خشک‌سالی‌ها و... باعث شده تافشار بر آبخوان‌ها بیشتر شود.
بیت‌الهی در ادامه سخنانش گفت: براساس آمارهای موجود در طول ۴۵سال گذشته، ای. سی (املاح آب) متوسط آب‌های زیرزمینی از دو هزار سانتی‌متر به ۴۵۰۰ سانتی‌متر افزایش یافته و در حال حاضر در ۶۰۹ دشت ایران فرونشست اتفاق افتاده و ۴۱۰ دشت شرایط بحرانی دارد.

مقابله با فرونشست قانون دارد

او در بخش دیگری از اظهاراتش با اشاره به اینکه استان‌های اصفهان، خراسان رضوی و تهران ریسک زیادی در فرونشست دارد و از نظر قرارگیری شهر و کلان‌شهر استان اصفهان در مرتبه بالاتری قرار گرفته است، گفت: برای کنترل وقوع پدیده فرونشست تاب‌آورکردن المان‌های واقع در معرض خطر فرونشست زمین همچنین کنترل آثار مخرب فرونشست زمین بسیار مهم است.
مدیر بخش زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ادامه داد: همه این مسائل سبب شده تا سرزمین ما به حالتی دچار شود که در 609 دشت ایران بدون استثنا فرونشست رخ داده باشد.
او با بیان اینکه در 410 دشت شرایط ما بحرانی اعلام شده است، اظهار کرد: ما در مناطق کوهستانی فرونشست نداریم؛ اما در حال حاضر سیمای فرونشست کشور در چنین وضعی است.

شهر اصفهان بالاترین ریسک را در فرونشست زمین دارد

بیت‌الهی به ارتباط میان ریسک فرونشست و قرارگیری المان‌های در معرض خطر در زون‌های با پهنه بالا اشاره و تصریح کرد: استان خراسان رضوی، اصفهان و تهران دارای بیشترین ریسک هستند و از نظر قرارگیری شهر و کلان‌شهر، شهر اصفهان بالاترین ریسک را دارد.
وی افزود: ساختمان‌های فاقد اسکلت آسیب‌پذیرتر است و با توجه به اینکه اصفهان خاک واگرایی دارد با شکاف مواجهیم.

ترک‌های حاصل از فرونشست در اصفهان قابل مقایسه با تهران نیست

مدیر بخش زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نرخ فرونشست جنوب غرب تهران را 24 سانتی متر دانست و گفت: نرخ فرونشست در اصفهان کمتر از تهران است؛ اما در جنوب غرب تهران چنین فیشرهایی (ترک) را ندیدیم. وی ادامه داد: ریسک‌های ناشی از آثار تاریخی و فرهنگی در اصفهان باید مدنظر قرار گیرد؛ چراکه اثر تاریخی اگر از بین برود جبران آن امکان‌پذیر نیست.
بیت‌الهی با تأکید بر اینکه همه این مشکلات راه حل دارد و باید با جدیت مدیریت کرد، اضافه کرد: در قانون مدیریت بحران ابلاغی سال 98 جزو اولین کشورهایی هستیم که قانون مصوب مجلس در این زمینه داریم که می‌توان با کمک نمایندگان بودجه مصوب کرد تا کارهای زیربنایی اجرا شود.
وی ادامه داد: در همیــــــن زمینـــــه تفاهم‌نامه‌هایی با قطب‌های تحقیقاتی کشور انجام شده است و یکی از این مراکز پژوهشگاه فضایی کشور است که می‌تواند نوع کشت و زرع را که برای فرونشست ضروری است تشخیص دهد. مدیر بخش زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی افزود: سازمان محیط‌زیست باید با احیای تالاب‌هایی مانند گاوخونی که در طول تاریخ هم بوده‌اند، به کاهش بروز این پدیده کمک کند.

جریان مستمر آب در زاینده‌رود؛  مهم‌ترین قدم در مقابله با فرونشست

وی با بیان اینکه اگر زاینده‌رود مستمر جریان پیدا کند، مهم‌ترین قدم در مقابله با فرونشست است، اظهار کرد: امیدواریم راهکارهای اجرایی در دولت جدید به یک مصوبه تبدیل شود؛ چراکه میزان حساسیت مدیران از میزان تخصیص بودجه به موضوع مشخص می‌شود. البته بودجه‌ای تاکنون برای مقابله با فرونشست تخصیص داده نشده است و برای کار میدانی نیازمند اندازه‌گیری و هزینه‌گذاری هستیم که هنوز اقدامی نشده است.
بیت‌الهی پایین‌رفتگی تدریجی یا ناگهانی در گستره وسیع یا به صورت محدود در اثر عوامل طبیعی و یا غیرطبیعی زمین را فرونشست تعریف کرد و افزود: فرونشست زمین یک امر بسیار تدریجی و فروریزش ناگهانی است که در اثر انحنای زمین شکاف‌هایی در سطح زمین ایجاد می‌شود؛ اما فرونشست حالت کاسه‌ای دارد و فرورفتگی به سمت وسط دشت بیشتر است. وی از دلایل عمده فرونشست را کاهش سطح آب زیرزمینی، انحلال حفره‌های زیرسطحی، ارتعاشات محیطی، بارگذاری، احداث صنایع سنگین و... دانست و افزود: بروز شکاف‌های متعدد، افت آب، ترک‌خوردگی ناحیه ساختمان‌ها ما را به وجود فرونشست مشکوک می‌کند.
مدیر بخش زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به اینکه علائم فروریزش در حوزه شهرها با افت آسفالت به صورت موضعی، بروز شکاف در سطح زمین، ایجاد سنگ آهکی، قنات‌ها، وجود حفره‌ها و فضای خالی زیرسطحی مشخص می‌شود، گفت: در مورد فرونشست کشورهای آمریکا و چین مقالات زیادی وجود دارد اما کمربند فرونشست جهان از کشور ما هم رد می‌شود و باید از تجارب اجرا شده در دنیا برای کنترل آن استفاده کنیم.

اصفهان از تجربه‌های موفق کنترل فرونشست در جهان استفاده کند

وی ادامه داد: یکی از کارهای خوب برای مقابله، طراحی شهری سازگار با فرونشست در اندونزی است و می‌توان از این تجربه استفاده کرد، همچنین نصب تابلوهای هشداردهنده فرونشست، ایجاد پایگاه داده از سوی مدیریت شهری مانند پایان‌نامه‌ها و مطالعات و تهیه یک طرح اصلی از دیگر تجارب پیاده شده در جهان است. بیت الهی با بیان اینکه هنر تاب‌آوری و مدیریت‌شهری این است که در زمان بروز یک مشکل چگونه به حالت نرمال و اولیه برسیم، تأکید کرد: اگر اصفهان بتواند در ابتدا روش‌های کنترل فرونشست، دوم کنترل آثار فرونشست و سوم مقاوم‌سازی المان‌ها را تحقق بخشد، می‌تواند یک شهر نمونه و قابل عرضه در سطح جهان باشد.
وی تغییر الگوی کشت، نفوذپذیرکردن شهر، جمع‌آوری آب باران با چاه جذبی را از ضروریات اقدامات شهری در اصفهان دانست و گفت: می‌توان آثار مخرب فرونشست مانند شکاف‌ها و حفره‌ها را با دیوارهای مسدودکننده کاهش داد و فرسایش تونلی را به سمتی دیگر هدایت کرد. مدیر بخش زلزله و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با تأکید بر تبدیل تهدید به فرصت، اظهار کرد: امیدوارم در پی برگزاری این جلسه مصوب شود تا تدوین مقررات ملی کاهش خطرات فرونشست زمین را آغاز و شهر اصفهان را به عنوان پایلوت انتخاب کنیم. وی بیان کرد: در رابطه با کنترل خطر، کنترل آثار فرونشست و برای مقاوم‌سازی المان‌ها، نیاز است ساختارسازی سازمانی در اصفهان ایجاد و کارگروه‌هایی مشخص شود تا کارهای افراد دلسوز در این زمینه به هدر نرود و در قالب لایحه در دولت یا مجلس تصویب شود.

افزودن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.