جلوه‌گری هنر اصفهانی‌ها در محرم

وقتی ارادت هنرمندان به سیدالشهدا در هنر خانگی نمایان می‌شود
مراسم سوگواری مسلمانان، با آداب و رسوم خاصی انجام می‌شود. یکی از این آیین‌ها، نوشتن پرچم‌ و تابلوهایی با خطوط مختلف است که ارادت و ابراز احساسات مردم را به سیدالشهدا نمایان می‌کند و خود دارای آداب و رسوم خاصی است که به آن‌ها نسـرین کاردانـی اصـفهانی، مـدیر یکی از آمـوزشگاه‌های صـنایع‌دستی و تدوینـگر استانداردهای بین‌المللی اشاره می‌کند.
 
دوشنبه ۱۰ مرداد ۱۴۰۱
افرادی که در حوزه هنری مشغول به فعالیت می‌شوند، با وضو هستند و زمزمه ادعیه، جزو ارکان اصلی و ناخودآگاه این اشخاص است. هنگام پهن‌کردن پارچه، ناخودآگاه زمزمه‌هایی بر لبان آن‌ها جاری می‌شود و گاهی ارتباط معنویشان آن‌قدر لطیف و روحانی می‌شود که بغض در گلو و قطرات اشک بر گونه‌هایشان جاری خواهد  شد.هنر نیز در سلسله امورات دینی و مذهبی همیشه جایگاه منحصر به فردی داشته است و افرادی که در قالب‌های هنری کار می‌کنند، خلاقیت هنری خویش را حتی بدون چشم‌داشت عرضه می‌کنند.مثلا بیرق‌دوزی با حرفه‌های هنری در آمیخته شده است، دوخت پرچم یا بیرق به شیوه‌های متعدد بین زنان و مردان مرسوم است، به‌خصوص آقایان تمایل بیشتری در جهت دوخت بیرق و پرچم با شیوه‌های قلاب‌دوزی با چرخ، نواردوزی با چرخ و نیز گلدوزی با چرخ را دارند، خانم‌ها اما هنر بیرق‌دوزی و پرچم‌دوزی را با شیوه خاصی از جمله: تکه‌دوزی، گل‌دوزی با دست، سرمه‌دوزی، قلاب‌دوزی با دست، گل‌دوزی با چرخ و پولک‌دوزی و... انجام می‌دهند و به آن علاقه‌مند هستند.اما افراد هنرمند در حرفه‌های قلم‌زنی‌، خاتم‌کاری‌، میناکاری، مشبک فلز، نقاشی رنگ و روغن‌، کاشی‌کاری سنتی و هفت‌رنگ و... ید طولایی در اجرای هنر در مراسم عزاداری سیدالشهدا دارند؛ به عنوان مثال قلم‌زنی، سبکی از هنر بر روی آب‌سردکن‌های این مراسم یا علم‌ها به چشم می‌خورد و گاهی هنر قلم‌زنی با سبک مینا تلفیق شده و بر عَلم هیئت‌های مذهبی جای گرفته است.هنر مینا در قسمت‌هایی از درِ حسینیه‌ها و مساجد چشم‌نوازی می‌کند و نیز کاشی‌کاری سنتی، جایگاه بس عظیمی در بین هنرهای دیگر پیدا کرده است؛ به‌طوری‌که در دیوارهای مساجد، حسینیه‌ها و حتی خانه‌ها نمایان است.ضمنا هنر رنگ و روغن توانسته است بر بوم نقاشی بنشیند و در جلوی دسته‌های مذهبی به حرکت درآورده ‌شود و مشبک فلز در کنار قلم‌زنی بر روی علم‌ها جلوه‌گری می‌کند.
هنر قلاب‌دوزی
افراد خبره در این کار، بدون نقشه‌کشی می‌توانند به صورت ذهنی اشکال زیادی را با متون متفاوت قرینه‌سازی و کتیبه‌دوزی کنند. نخ‌های الوان، زینت‌بخش پارچه‌های مخمل با انتخاب یکی ازسه رنگ‌(مشکی، زرشکی و سبز) است.فرد خبره پشت چرخ می‌نشیند. ابتدا نوع کتیبه و متن را اجرا می‌کند و در مرحله بعد، نقوش زیبایی را در کنار خط می‌نشاند.البته زیبایی کار هنگامی حاصل می‌شود که آنجا در کارگاه ایستاده باشید و به درستی حرکات دست و دستورالعمل فرد دوزنده را از نزدیک مشاهده کنید.این هنر از دوران بسیار زیادی تاکنون ادامه دارد. رنگ‌بندی در نقش زمینه و دوخت کتیبه‌ها بستگی به سلیقه و مهارت دوزنده دارد و در پایان دوخت، نام متقاضی دوخت به عنوان اهداکننده و نام دوزنده و سال انجام کار در قسمت‌هایی از این پرچم‌ها نوشته می‌‌شود؛ ولی در دوخت بیرق فقط کتیبه و حاشیه‌ای از اسلیمی‌ها مزین به بیرق‌های مشکی است.
هنر تکه‌دوزی
 اگر برای پرچم، ابعاد متن‌های کتیبه بزرگ باشد، از پارچه‌های طلایی و نقره‌ای در پس زمینه مشکی با دوخت گل‌دوزی ماشینی، استفاده می‌شود. فرد دوزنده، نقوش را بر لای‌چسب کشیده و با اتو بر پشت پارچه‌های طلایی و نقره‌ای می‌چسباند؛ سپس زانفیکس آن را بر پارچه مخمل که به عنوان پس‌زمینه است، می‌چسباند و از ارگانزای تخت به زیر کار استفاده می‌کند تا پارچه کش نیاید. گاهی پشت مخمل توسط افراد متخصص فنی با لای‌چسب مقوایی آهارگیری می‌شود تا مقاومت پارچه دوچندان شود؛ سپس اطراف تکه‌دوزی یک‌بار با زیگزاگِ باز و یک‌بار با زیگزاگِ فشرده دوخته می‌شود.ضمنا در این نوع دوخت مرسوم نیست نام متقاضی یا نام دوزنده در قسمت‌هایی از پارچه پرچم یا بیرق دوخته شود.گفتنی است، دوخت نمادهای آیینی از ظهر عاشورا نیز با هنر تکه‌دوزی در تلفیق قلاب‌دوزی با چرخ مشاهده می‌شود.
هنر سرمه‌دوزی
این دوخت به دلیل ناپایداری و از‌بیــن‌رفتـــن ســرمه‌هــا، متقاضی کمتری دارد؛ ولی افرادی که از تمکن مالی بیشتری برخوردارند، این دوخت را در پرچم‌دوزی استفاده  می‌کنند.شیوه‌های دوختی سرمه‌دوزی متنوع است؛ اما فقط از دو سرمه ساده و تراشه در رنگ طلایی (با پس زمینه مشکی) استفاده می‌شود.گل‌دوزی دستی با کاموا و گل‌دوزی با چرخ با دو متریال نخ ابریشمی خام و مصنوعی می‌تواند نقش اساسی را در پرچم‌دوزی داشته باشد. این هنر گاهی با هنرهای دیگر در پرچم‌دوزی تلفیق می‌شود و زیبایی کار را دوچندان می‌کند.
هنر پولک‌دوزی
این هنر در جهت فرهنگ‌سازی شعائر هنری نقش ویژه‌ای دارد و رنگ طلایی و سبز پولک نقش اساسی در این هنر دوختی  دارد.پولک‌ها یکی یکی توسط دست در جایگاه خط کتیبه‌ای گذاشته می‌شود و گاه با شیوه پرسی‌دوزی و گاه با منجوق ترکیب می‌یابد.اما تشعشعات پولک، جلوه پرچم را دوچندان می‌کند و اگر این هنر با دقت دوخته شده باشد، زبانزد عام و خاص خواهد شد.
 
 
 
 
 
 
 
 
 

افزودن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.