اندیشه سیاسی

بازسازی جمهوریت

اندیشمندان سیاسی جهان به این پرسش پاسخ می‌دهند که چرا انتخابات در نظام‌های دموکراتیک اهمیت دارد؟

انتخابات 28 خرداد 1400 با همه حواشی و حرف‌وحدیث‌ها برگزار شد. جدای از نتیجه این انتخابات در این مقاله قصد داریم به اهمیت انتخابات در نظام‌های دموکراتیک بپردازیم. بی‌شک این مسئله در کانون توجه کنشگران، تحلیلگران و بخش چشمگیری از طبقه متوسط ایران در دهه نخست قرن تازه قرار خواهد گرفت. زمستان گذشته ترجمه کتاب‌های «پسرفت دموکراسی» و «گذارهای دموکراتیک» را که پژوهش‌هایی ژرف درباره چرایی رکود دموکراسی و چگونگی گذارهای موفق دموکراسی هستند و توسط جمعی از دانشمندان علوم سیاسی نوشته شده، تمام کردم و انتشارات نگاه معاصر آن را منتشر کرد.

فقدان استادی که نام انسان برازنده‌اش بود

دکتر علی علی‌حسینی از شاگردی و دوستی با مرحوم دکتر فیرحی می‌گوید

«داود فیرحی» استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران و پژوهشگر حوزه اندیشه سیاسی، صبح چهارشنبه، 21 آبان بر اثر کرونا درگذشت. رساله کارشناسی ارشد وی با عنوان «اندیشه سیاسی شیعه در دوره قاجاریه» بود. رساله دکترایش هم «دانش، قدرت و مشروعیت در اسلام» نام داشت که با الهام از روش‌شناسی فوکو و هرمنوتیک گادامر تنظیم شد. فیرحی به اخلاق‌مداری در بین دانشجویان و تمام کسانی که از نزدیک با او ارتباط داشتند، معروف بود و از آنجایی که علاوه‌بر ارتباط استاد-شاگردی با دانشجویانش دوست هم بود، در این گزارش با دانشجوی قدیمی او، دکتر علی علی‌حسینی، استادیار دانشگاه اصفهان گفت‌وگویی کردیم تا او از اندیشه‌ها فیرحی برایمان بگوید.

نشست علمی «فلسفه سیاسی امام‌خمینی‌(ره) و انتخابات» با همکاری مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه اصفهان برگزار شد
«امر روزمره در جامعه پساانقلابی» از چه می‌گوید؟

شرم؛ نقطه‌ای که سیاست به پایان می‌رسد و اخلاق شروع می‌شود

درباره رعایت خلاق و شرم از حضور دیگری

«اگر با کشتن یک ثروتمند در کشوری دیگر، و بدون اینکه از خانه‌ات خارج شوی، ثروتمند شوی چه کار می‌کنی؟ آیا او را می‌کشی یا نه؟». این سوالی است که ذهن بسیاری از متفکران و روشنفکران قرن نوزدهمی اروپا را به خود مشغول کرده بود. بعضی از تاریخ‌نگاران آن را به غلط به روسو نسبت می‌دهند، در حالی که مشابه این پرسش برای اولین توسط یکی از شخصیت‌های رمان باباگوریوی بالزاک مطرح شد. شاتوبریان هم سال‌ها درگیر چنین مسئله بغرنجی بود و علاوه بر او، داستایوفسکی نیز نظیر این پرسش را بارها در رمان‌هایش مطرح کرد. آیا اگر به ما نیروی جادویی داده شود که توسط آن بتوانیم افرادی را که هرگز در زندگی ندیده‌ایم از میان برداریم چه کار خواهیم کرد؟ احتمالاً امروز بیشتر مردم، به خاطر حضور در شبکه‌های اجتماعی و زندگی در دهکده جهانی، در پاسخ به سوال مذکور خواهند گفت که طرف را نخواهند کشت (راست یا دروغش بماند). اما ماجرا برای کسانی که قرن‌ها پیش زندگی می‌کردند متفاوت‌تر و پیچیده‌تر بود چرا که دنیا برایشان همانند دنیای ما این اندازه کوچک و دهکده‌مانند نبود. زمانه تغییر کرده ولی با این حال امروز هم روح اصلی پرسش بالزاک همچنان زنده و معنادار است؛ بیایید آن را به شکل دیگری مطرح کنیم: آیا باید اخلاق را نسبت به کسی که هرگز ندیده و نخواهیم دید رعایت کنیم؟ آیا اعمال شر نسبت به فردی که حتی از وجود خارجی‌اش بی خبر هستیم مجاز است؟

شکاف حکمرانی در آستانه قرن نو

کیفیت حکمرانی ایران در ربع پایانی قرن چگونه خواهد بود؟

حکمرانی از محورهای کلیدی گفتمان توسعه و بن‌مایه راهبرد توسعه است. جای شگفتی نیست که حکمرانی، به مثابه یک اصطلاح، به ویژه در دو دهه گذشته پیشرفت معنایی داشته و از گمنامی درآمده و امروزه کاربردهای بنیادینی پیدا کرده است. با این حال، پرداختن به مسئله حکمرانی چه از جنبه نظری و چه از منظر تحلیلِ شاخص‌های حکمرانی در ایران، پیشرفت چندانی نداشته است.

تبارشناسی قانون ایرانی

اصفهان‌زیبا کتاب «مفهوم قانون اساسی در ایران معاصر» نوشته داوود فیرحی را بررسی کرد

«کلمه "قانون" مهم‌ترین واژه در ایران معاصر است. این "یک کلمه" قریب دویست سال است که محور و مدار مناقشه در باب سیاست، دین و تجدد است و دو قرنی می‌شود که اندیشه و عمل ما را در کمند خود دارد.» واپسین کتاب انتشاریافته شادروان دکتر داوود فیرحی با این جملات آغاز می‌شود و دریغ که آن استاد فرزانه فروتن، پیش از انتشار این کتاب، چشم از جهان فروبست و کتابش را بر پیشخوان کتاب‌فروشی‌ها ندید. کتاب «مفهوم قانون در ایران معاصر» که به بررسی تحول و تطور مفهوم و معنای واژه «قانون» از زمان حکومت صفویان تا پیش از طلوع انقلاب مشروطه و سرآغاز بیداری ایرانیان اختصاص دارد، همچون دیگر آثار مرحوم فیرحی در نوع خود اثری بدیع، محققانه و سودمند است که با ژرف‌نگری به تحولات سیاسی و اجتماعی ایران پیشامشروطه با محوریت «قانون» و رابطه آن با دیگر اضلاع اندیشه و هویت ایرانی نظیر سلطنت، شریعت و حق حاکمیت ملی پرداخته است.

صفحه‌ها

اشتراک در RSS - اندیشه سیاسی